buzlu.org

PETROL sözcüğü, Latince’de “kaya” anlamına gelen petra ve “yaÄŸ” anlamına gelen oleum sözcüklerinden türetilmiÅŸtir. Günümüzde petrol ve petrol ürünleri büyük önem taşır. Benzin, gazyağı, mazot, fueloil (yaÄŸyakıt), makine yağı, bitüm ve parafin mumu çok bilinen petrol ürünleridir. Benzin otomobillerde; gazyağı gaz lambalarında, bazı ısıtma aygıtlarında ve jet uçaklarının motorlarında; mazot (dizel yakıtı da denir) otobüs, kamyon ve gemilerdeki dizel motorlarında kullanılır. Buharlı gemilerin kazanlarında buhar üretilmesinde; çelik, cam, seramik gibi maddelerin üretiminde kullanılan bazı sanayi fırınlarında ve bazı binaların ısıtma sistemlerinde fueloil yakılır. Makinelerin düzgün ve rahat çalışabilmesi için ince ya da kalın makine yaÄŸlarına (en kalınlarına gres denir) gereksinim vardır. Bitümden, asfalt ve yalıtım malzemesi üretiminde yararlanılır.
Petrol binlerce yıl boyunca basit bir biçimde kullanıldı. Babilliler yol döşerken ve baÄŸlayıcı madde olarak bitümden, Romalılar yolları için Sicilya’dan getirttikleri asfalttan yararlanırlardı. Eski Çinliler, tuz üretmek için tuzlu suyun ısıtılmasında doÄŸal gaz kullandılar. Ä°talya, Almanya, Kuzey Amerika ve Birmanya’da ham petrolün tedavi edici özellikleri olduÄŸuna inanılırdı.

Gazyağı ve Parafin
1850′de Ä°skoçyalı bilim adamı James Young, ÅŸeyl denen bir kayaçtan gazyağı elde etmenin yöntemini buldu. Young, gazyağının lambalarda bitkisel yaÄŸ ya da balina yağı yerine kullanılabileceÄŸini gösterdi. Kimyadaki adı kerozen olan gazyağının baÅŸlıca iki türü vardır. Bunlardan birincisi gaz lambalarında, gaz sobalarında ve ısıtıcılarda; daha uçucu olan ikinci türü ise, bazı traktörlerin ve küçük balıkçı teknelerinin motorlarında yakıt olarak kullanılır. Jet uçaklarının motorlarında kullanılan gazyağı ikinci türdendir.
Gazyağına Ä°ngiltere’de parafin denir. Ama parafin aslında petrolden elde edilen, mum, cila, su geçirmez karton ve kağıt yapımında kullanılan yarı saydam, sert bir mumdur. Açık renkli, kalın bir yaÄŸ olan ve ilaç olarak kullanılan vazelin (kimyadaki adı petrolatum) de bir baÅŸka petrol ürünüdür.
Ham Petrolün Keşfi
19. yüzyılın ortalarına kadar ham petrol, doÄŸal olarak yüzeye sızdığı yerlerde oluÅŸturduÄŸu birikintilerden toplanırdı. Hayvanların su içtiÄŸi kaynaklara ya da tuzlu su çıkarmak için açılan kuyulara sızdığı için de çoÄŸu zaman can sıkıcı, istenmeyen bir madde olarak görülürdü. 1850 dolaylarında ABD’de A.C.Ferris ve onun ardından S.M.Kier, petrolün lamba yağı olarak kullanılmasına yönelik ilk çalışmaları baÅŸlattılar. Daha sonra New York’lu iki avukat, George Bissell ve Jonathan Eveleth, Pennsylvania’da bir petrol arama ÅŸirketi kurdular ve emekli bir demiryolu müteahhiti olan Edwin L. Drake’i, Pennsylvania’daki küçük Titusville kasabası yakınlarında petrol kuyusu açmakla görevlendirdiler.
Drake 27 AÄŸustos 1859′da 21 metre derinde petrole rastladı. Çok geçmeden günde sekiz varil, sonra da 20 varil petrol çıkarmaya baÅŸladı. Petrol, balina avlamak gibi riskli bir iÅŸten daha güvenilir ve daha ucuz bir lamba yağı kaynağı olduÄŸu için hazır bir pazar buldu. Artık petrole hücum ve petrol çağı baÅŸlamıştı.
Petrolün Oluşumu ve Bulunması
Petrol denizlerdeki bitki ve hayvanların öldükten sonraki kalıntılardan oluşmuştur. Bu kalıntılar deniz yatağında milyonlarca yıl boyunca çürümüş ve geriye yalnızca yağlı maddeler kalmıştır. Yağlı maddeler çamur altında kalmış ve zamanla çamur sıkışıp kayaç katmanlarına, alttaki yağlı maddelerde de petrol ve gaza dönüşmüştür. Yerkabuğundaki altüst oluşlar bazen denizlerin kara parçaları haline gelmesine ve petrol içeren kayaçların da binlerce metre derine gömülmesine yol açmıştır.

Çoğunlukla petrol oluştuğu yerden başka yerlere taşınmıştır. Bazen kayaçlardaki gözeneklerden sızıp kilometrelerce derinden yüzeye çıkmış ve burada buharlaşmış (gaz haline dönüşmüş), geriye bir bitüm ya da zift birikintisi kalmıştır. Çoğu kez de gözeneksiz, sert kayaçlarla karşılaşmış ve buralarda toplanmıştır. Bulunan petrol yatakları bu tür kayaçların petrolü tutmasıyla oluşmuştur. Bu yataklarda, süngerin su emmesi gibi, gözenekli kayaçların emdiği petrolün üstü kubbe biçimli, sert ve gözeneksiz kayaçlarla örtülmüştür. Ama bu kayaçlar ile petrol arasında genellikle bir doğal gaz katmanı, petrolün altında da çoğu kez eski denizden arta kalan tuzlu su bulunur.
Belirli bir yerde petrol bulunup bulunmadığı ancak sondajla (delmeyle) anlaşılabilir; ama jeologlar yerkabuğuna ilişkin bilgilerden yararlanarak petrol bulunma olasılığı olan yerleri önceden belirleyebilirler. Çoğu zaman hava fotoğraflarından çıkarılan haritaları inceleyen jeologlar, petrol açısından umut verici olan alanları seçerler ve daha sonra bu alanlar karadan taranır. Kayaç ve bitki örtüsü incelenir, sondaj yoluyla sağlanan yer altı kayaç örnekleri getirilip laboratuvarda çözümlenir. Jeologlar yeraltı kayaçlarının konum, derinlik, sertlik gibi özelliklerini ve hatta türünü belirleyebilmek için özel aygıtlardan ve bu aygıtlara dayalı olarak geliştirilmiş bilimsel arama yöntemlerinden yararlanırlar. Ama bütün bu çalışmalar yapılmış olsa da, açılacak kuyudan petrol çıkacağı gene de kesin değildir.
Petrol Kuyuları, Boruhatları ve Tankerler
Günümüzde pek çok petrol kuyusu, marangozların delik delmek için kullandıkları döner matkap uçlarına benzeyen uçlarla delinip açılır; aradaki fark, petrol için kullanılanların çok daha büyük olmasıdır. Matkap ucu, sondaj kulesi ya da delme kulesi denen yüksek bir kuleden, tel halatlara bağlanarak sarkıtılan delme borusunun ucuna takılır. Delme borusu kule tabanındaki döner tabladan geçer. Bu boru makine gücüyle, çoğu zaman bir dizel motoruyla döndürülür; ama son olarak geliştirilen türbosondaj tekniğinde elektrik motorlarından yararlanılmaktadır. Delik derinleştikçe, delme borularına yenileri takılır. Delme borusundan aşağı yapay bir çamur pompalanır; bu çamur sürekli olarak matkap ucunun deliklerinden dışarı püskürür ve delinen deliğin yanlarından yukarıya geri döner. Bu çamur yalnızca matkap ucuna sıvanan kayaç parçacıklarını temizlemekle kalmaz, ucun yağlanmasını ve soğumasını da sağlar; ayrıca, taşıdığı basınç açılan deliğin duvarlarının içe doğru çökmesini önler. Daha sonra deliğe çelik borudan bir koruyucu kılıf geçirilir ve çimentolanır. Çok derin deliklerde, kılıf çapı tepede yaklaşık 45 santimetreyken dipte yaklaşık 10 santimetreye düşer.
Gerekli dikkat gösterilmezse, matkap ucu petrole ulaÅŸtığında petrol ÅŸiddetle dışarı fışkırabilir, böylece boÅŸa akabilir ve yangın tehlikesi doÄŸurabilir. Bunu önlemek ve petrolü aÅŸağı doÄŸru bastırabilmek için ağır sondaj çamuru kullanılır; ayrıca bir valf ve boru sisteminin yardımıyla da basıncın yavaÅŸ yavaÅŸ serbest bırakılması saÄŸlanabilir. EÄŸer doÄŸal basınç petrolü yüzeye çıkaracak kadar güçlü deÄŸilse, petrol ya pompalanarak ya da yüksek basınçlı gaz basılarak dışarı çıkarılır. Ä°kinci yönteme “gazla yükseltme” denir.
Büyük miktarlarda petrolü karadan taşımak için boruhatlarından yararlanılır. Çelikten yapılan boruların çapları 15 cm ile 2 metre arasında olabilir. Boruhatları vadileri aşabilir, dağlara tırmanabilir ve ırmak yataklarının altından geçebilir.
Petrolü denizden taşımak için tanker denen gemiler kullanılır. Bunlar özel olarak tasarımlanmış teknelerdir; tankerlerin makineleri kıçta (geminin arka ucunda) bulunur. Teknenin çok büyük bir bölümü petrol bölmelerine ayrılmıştır. Büyük tankerler petrolü küçüklerden daha ucuza taşır. Günümüzde 550.000 tonluk tankerler yapılınca bunların yanaşabileceği uygun iskele bulmak bir sorun olmuştur. Bu tür tankerler limanı kullanmak yerine, derin sulardaki yüzer şamandıraların yanına demir atar; yükleme ve boşaltmayı da şamandıralardan başlayıp deniz yatağından kıyıdaki depolama tanklarına giden boruhatları aracılığıyla.

Petrolün Arıtılması
Ham petrol, rafineri denen arıtma tesislerinde benzin ve gazyağı gibi petrol ürünlerine ayrılır. Bu değişik ürünler farklı sıcaklıklarda kaynayıp buharlaşır; bu özellikten yararlanılarak, ayrımsal damıtma denen yöntemle bu ürünler ham petrolden ayrılabilir. Ham petrol ısıtılır, bir sıvı ve buhar (gaz) karışımı halinde, ayırma kulesi denen çelik bir kuleye pompalanır. Sıvı bölüm kulenin dibinde toplanır, fueloil ve bitüm gibi ürünler haline gelir. Buharlar kulede yükselir ve yükseldikçe de soğur. Önce mazot gibi daha ağır ürünler sıvılaşır ve bunlar kulenin değişik düzeylerindeki tepsilerden çekilip alınır. Benzin buharları kulenin tepesine kadar yükselir ve buradan alınarak sıvılaştırılır.
Damıtma, arıtmanın birinci aÅŸamasıdır. Ham petrol rafineride, deÄŸiÅŸik ürünlerin istenen miktarlarda elde edilebilmesine olanak verecek biçimde iÅŸlenebilmelidir. Yüksek sıcaklıklarda gerçekleÅŸtirilen bir iÅŸlem olan “kraking” (parçalama), ağır ürünleri daha hafif bileÅŸenlerine ayırır ve böylece elde edilen benzin miktarı artar. Bütün maddeler moleküllerden, moleküller de atomlardan oluÅŸur. Petrol hidrokarbon moleküllerinden, yani hidrojen ve karbon elementlerinin atomlarından oluÅŸur; ama bütün petrol moleküllerinde aynı sayıda atom bulunmaz. ÖrneÄŸin, fueloil moleküllerinde gazyağı moleküllerinden daha çok hidrojen ve karbon atomu vardır ve bu yüzden fueloil molekülleri gazyağı moleküllerinden daha ağırdır. Kraking iÅŸleminde, büyük taÅŸların parçalanıp çakıl haline getirilmesi gibi moleküllerin bazıları da ısı ve basıncın etkisiyle parçalanır ve daha hafif moleküller elde edilir.
“Reforming” (düzeltim) iÅŸlemi ise arıtma sürecinin en önemli aÅŸamasıdır. Bu, yüksek sıcaklık ve basınçta gerçekleÅŸtirilen, moleküllerin büyüklüklerinden çok biçimlerini deÄŸiÅŸtirmeye yönelik bir iÅŸlemdir. Bu iÅŸlemle hidrokarbon zincirlerinin biçimi deÄŸiÅŸtirilir ve bunlar “aromatik” bileÅŸikler denen benzen halkalı bileÅŸiklere dönüştürülür. Ãœstün nitelikli benzin bu aÅŸamada elde edilir.
ÖrneÄŸin, ABD’de bir varil ham petrolden 63 litre benzin, 22 litre ağır fueloil elde edilir; oysa OrtadoÄŸu’da bir varil petrol ancak 31 litre benzin, buna karşılık 63 litre fueloil verir. Petrol ya 159 litre eÅŸdeÄŸerindeki “varil” ya da özellikle deniz yoluyla taşındığında “artık ton” (1.016 kg) ve “metrik ton” la (1.000 kg) ölçülür.
Daha az bilinen petrol ürünlerinin şaşırtıcı kullanım alanları vardır. Mumlarda ve cilalarda petrol mumu (parafin mumu) bulunur; parfümler, kozmatikler ve hatta peynirin bozulmasını önleyen bazı maddeler petrol yağlarından hazırlanır. Böceklere karşı kullanılan ilaçlarda başka petrol yağları vardır. Etilen (domatesleri yapay olarak olgunlaştırmak için de bu madde kullanılır) ve yapay ipek ya da tırnak cilası yapımında kullanılan aseton gibi ürünler arıtma işleminden elde edilen gazlardan üretilir. Yapay kauçuk, plastikler ve sıvı deterjan yapımında kullanılan başlıca kimyasal maddeler de gene petrol ürünüdür. Pek çok ilaç ve boya, hatta sakız ve güçlü patlayıcılar gibi maddeler de petrol ürünleri içerebilir. Petrol gazları soğutularak ve sıkıştırılarak sıvılaştırılabilir; tüplere doldurularak pazarlanan bu tür propan ve bütan gibi gazlar çoğunlukla mutfaklarda ve aydınlatma amacıyla kullanılır.
DoÄŸal Gaz
Pek çok ülkede karada ya da deniz yatağında açılmış petrol kuyularından elde edilen doÄŸal gaz boruhatlarıyla kentlere taşınır; fabrikalarda, evlerde, ısıtma ve aydınlatma amacıyla kullanılır. Ham petrolden ayrılan gaz, iÅŸlenerek çok kolay alev alan buharlardan arıtılır. DoÄŸal gazın çoÄŸu bataklık gazı olarak da adlandırılan metandır. Metan, petrol ve kömürle birlikte bulunur; ama bazen tek başına da oluÅŸur. 19. yüzyılın baÅŸlarında ABD’de keÅŸfedilen doÄŸal gaz kuyularına “yanar kaynak” denirdi. Petrol arayıcıları önceleri, basıncın etkisiyle petrolün yüzeye çıkmasını saÄŸlayan doÄŸal gaza önem vermediler. Yüzeyde petrolden ayrılan gaz bir boruya alınarak borunun ucunda dev bir meÅŸale gibi yakılırdı. Yalnızca gaz çıkan kuyular ise tutuÅŸturulur ve yıllarca kendi kendine yanmaya bırakırdı. Ama 1870′lerde ABD’de bu gazdan yararlanmaya yönelik çalışmalar baÅŸlatıldı ve doÄŸal gazın boru ÅŸebekesiyle evlere dağıtılması saÄŸlandı.
DoÄŸal gaz genellikle yüzeyden binlerce metre derinde, kumtaşı gibi gözenekli bir kayaç katmanınca tutulmuÅŸ olarak bulunur; bu katman, gaz geçirmeyen ve bu özelliÄŸiyle de doÄŸal gazın kaçmasını önleyen bir baÅŸka kayaç katmanıyla örtülüdür. DoÄŸal gaz aramaları petrol aramalarına benzer biçimde yürütülür. Ä°ngiltere’de doÄŸal gaz aramaları 1930′larda baÅŸladı. 1950′lerde Ä°skoçya’da Edinburgh yakınlarında ve Yorkshire’da küçük yataklar bulundu.

Kuzey Denizi’nde doÄŸal gaz aranmasına 1964′te izin verildi. Petrol ÅŸirketleri bölgeye dev sondaj platformları gönderdiler ve sonuçta Ä°ngiltere’nin doÄŸu kıyısı açıklarında zengin gaz yatakları keÅŸfedildi. Bulunan yataklar Ä°ngiltere’nin gaz talebini karşılayacak kadar büyüktü. DoÄŸal gaz, deniz yatağına döşenen boruhatlarıyla kuyulardan kıyıya taşındı ve oradan da yeni bir boru ÅŸebekesiyle bütün ülkeye dağıtıldı. Kuzey Denizi’nde yürütülen çalışmalarda kötü hava koÅŸullarının etkisiyle sık sık büyük tehlikelerle karşılaşıldığı ve sondaj aygıtlarının yitirildiÄŸi oldu.
En büyük doÄŸal gaz üreticileri ABD ve SSCB’dir. Yapımına 1967′de baÅŸlanan bir boruhattı doÄŸal gazı günümüzde Sibirya’dan Urallar’a ve SSCB’nin batı kesimlerine, oradan da Türkiye’ye taşımaktadır. Hollanda, Kuzey Denizi’ndeki yataklardan Almanya Federal Cumhuriyeti, Belçika ve Fransa’ya gaz satmaktadır.
1980′lerin sonlarında çeÅŸitli ülkelerdeki ÅŸirketler çürüyen çöp yığınlarından çıkan metan gazından elde ettikleri enerjiden yararlanarak elektrik üretmeye baÅŸladılar ve bunda baÅŸarılı da oldular.
Petrol Kaynakları
Büyük petrol yatakları birkaç ülkede toplanmıştır. En büyük petrol üreticisi SSCB’dir; dünya üretiminin neredeyse beÅŸte biri bu ülkede gerçekleÅŸtirilir. ABD (dünyanın en çok petrol satın alan ülkesi) ve Suudi Arabistan (dünyanın en çok petrol satan ülkesi) petrol üreticisi ülkeler arasında ikinci ve üçüncü sırada yer alırlar.
Dünyanın bilinen en büyük petrol rezervleri OrtadoÄŸu’dadır. Suudi Arabistan, Ä°ran, Irak, Kuveyt, Katar ve Abu Dabi büyük petrol üreticileridir. Bu ülkelerle birlikte Nijerya, Libya, Cezayir, Endonezya, Ekvator, Gabon ve Venezuella, petrol satış fiyatlarını ortaklaÅŸa belirleyebilmek için Petrol Ä°hraç Eden Ãœlkeler Örgütü’nü (OPEC) kurmuÅŸlardır.
Ãœlkeleri çevreleyen kıta sahanlıklarında da, örneÄŸin Kuzey Denizi’nin Ä°ngiltere ve Norveç’e ait kesimlerinde petrol sondajları yapılmaktadır.
Dünyanın görünür petrol rezervi yaklaşık 666 milyar varil kadardır; bunun yarıdan çoÄŸu OrtadoÄŸu’dadır. Bu, yerin altından çıkarılabileceÄŸi bilinen petrol miktarıdır. ÇoÄŸu petrol yatağı keÅŸfedilmeyi beklemektedir. Teknoloji ilerledikçe, çok derin sular altındaki petrolü çıkarmanın, ABD’deki ÅŸeyl çökellerinde ve Kanada’daki bitümlü kumlarda hapsolmuÅŸ petrolü elde etmenin ve belki de bugünkü petrol alanlarından daha çok petrol çıkarmanın yolu bulunabilecektir. Günümüzde uygulanan yöntemler, petrolün çoÄŸunun yeraltında bırakılmasını zorunlu kılmaktadır.
Türkiye’de Petrol ve DoÄŸal Gaz
19. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin sınırları içinde yer alan Musul ve BaÄŸdat vilayetlerinde ham petrol sızıntısına rastlanan bazı alanlar olduÄŸu biliniyordu. Bu yüzyıl sonlarında bir yabancı ÅŸirket Türkiye’de ilk kez petrol arama sondajı yaptı. Ä°skenderun çevresinde yapılan sondajlarda doÄŸal gaza rastlandı. Bir baÅŸka yabancı ÅŸirketin 1900′de Trakya’daki Mürefte yöresinde yaptığı sondajda petrol bulundu. Ama çıkan petrol miktarı çok az olduÄŸundan bir süre sonra kuyular kapatıldı.
DoÄŸu Anadolu Bölgesi’ni uzun yıllar iÅŸgalleri altında tutan Ruslar, I. Dünya Savaşı sırasında Erzurum ve Erzincan yörelerinde yapılan bazı sondajlarda petrole rastladılar. I. Dünya Savaşı sonunda Osmanlı Devleti Irak’taki geniÅŸ ham petrol alanlarını yitirdi. Türkiye bu zengin petrol alanlarında hakkı olduÄŸunu ileri sürdü. 1926′da imzalanan bir antlaÅŸmayla Türkiye, Irak’ın elde edeceÄŸi petrol gelirinin yüzde 10′unun 25 yıl süreyle kendisine verilmesi karşılığında bu topraklardan vazgeçti.

Türkiye’deki cevher yataklarının araÅŸtırılması ve saptanması amacıyla kurulan Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü (MTA), 1940′ta Siirt ilinin Raman Dağı yöresinde ve 1945′te Garzan yöresinde verimli ham petrol yatakları buldu. Daha sonra MTA’nın görevini devralan Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) Siirt ilinde birçok kuyu açarak üretim yaptı. Arama ve üretim izni alan bazı yabancı petrol ÅŸirketleri de Adana, Adıyaman, Diyarbakır ve Siirt’te verimli yataklar buldular. Türkiye’nin ham petrol üretimi 1950′de 18.000 ton, 1960′ta da 375.000 tondu. Bu yıllardan önce Türkiye, benzin ve gaz gibi petrol ürünleri gereksinmesini yurtdışından satın alarak karşılıyordu. 1955′te Siirt ilinde Batman (bugün Batman ilinde), 1961′de Kocaeli ilinde Ä°PRAÅž, 1962′de İçel ilinde ATAÅž, 1972′de Ä°zmir ilinde AliaÄŸa ve 1987′de de Ankara ilinde Orta Anadolu (bugün Kırıkkale ilinde) rafinerilerinin yapılması, Türkiye’yi önemli miktarda ham petrol satın alan ve gereksinmesi olan petrol ürünlerini kendi rafinerilerinde iÅŸleyerek elde eden bir ülke durumuna getirdi. Rafinerilerinin yıllık ham petrol iÅŸleme kapasitesi 30 milyon tondan çok olan Türkiye, 2.5 milyon ton kadar ham petrol üretmektedir ve 20 milyon tondan çok ham petrol satın almaktadır.
1986′da açıklanan bilgilere göre Türkiye’de saptanan üretilebilir durumdaki ham petrol rezervlerinin kalan miktarı yaklaşık 21 milyon tondur. Bu üretilebilir rezervin yüzde 59′u yabancı petrol ÅŸirketlerinin elindedir. Yabancı petrol ÅŸirketlerinden baÅŸlıcaları Mobil ve Shell’dir. Irak, Kerkük’te ürettiÄŸi ham petrolün bir bölümünü boruhattıyla Adana ilindeki Yumurtalık limanına pompalar. Bu ham petrolün bir bölümü Türkiye’deki rafinerilerde iÅŸlenir. GüneydoÄŸu Anadolu Bölgesi’nde üretilen ham petrolün bir bölümünü Ä°skenderun Körfezi’ne, Batman Rafinerisi’nde iÅŸlenemeyen petrolü öteki rafinerilere taşımak ve Irak’tan gelen petrolü deÄŸerlendirmek amacıyla bazı baÅŸka boruhatları da yapılmıştır. Bunlar Batman-Dörtyol, Åželmo-Batman ve Yumurtalık-Kırıkkale boruhatlarıdır. 1987′de Türkiye’deki rafinerilerde iÅŸlenerek elde edilen baÅŸlıca petrol ürünlerinin yaklaşık miktarları şöyleydi: 2.5 milyon ton benzin, 760 bin ton jet yakıtı, 6.5 milyon ton mazot, 8 milyon ton fueloil ve 390 bin ton gazyağı.
Türkiye’de petrol ürünlerinin kullanıldığı bazı termik santrallar da vardır. Bunlar AliaÄŸa, Ambarlı, Bornova, Hopa, ve SeydiÅŸehir santrallarıdır.
Türkiye’nin baÅŸlıca doÄŸal gaz kaynakları Marmara Bölgesi’nin Trakya kesimi ile GüneydoÄŸu Anadolu Bölgesi’ndedir. Çevre kirlenmesine yol açmayan temiz bir yakıt olan doÄŸalgaz yataklarının araÅŸtırılması çalışmalarına Türkiye’de 1960′larda baÅŸlandı. 1974′te TPAO’nun yaptığı sondajlar sırasında Hamitabat’ta verimli doÄŸal gaz yataklarına rastlandı. Dünya doÄŸal gaz rezervlerinin çok küçük bir bölümü ülkemizdedir. Bu rezervlerin en büyük bölümü Hamitabat’tadır. Burada yapılan üretim sonucunda elde edilen doÄŸal gaz, bir termik santral ile bazı fabrikalarda yakıt olarak kullanılmaktadır. Hamitabat’tan geçen SSCB-Türkiye DoÄŸal Gaz Boruhattı, Bulgaristan sınırından Ankara’ya kadar uzanır. DoÄŸal gazın boruhattıyla ulaÅŸtığı yörelerdeki konutlar ile sanayi kuruluÅŸlarında çevreyi sürekli kirleten öteki yakıtların yerini alması tasarlanmıştır. Ankara kentindeki konutlara ulaÅŸtırılan doÄŸal gazın Ä°stanbul’da da kullanıma sunulması için çalışmalar sürdürülmektedir.