Demir, nikel, çelik gibi bazı metalleri kendine çeken, bunu da manyetik kutup özelliği sayesinde yapabilen maddeye mıknatıs denmiş. Manyetik alana sahip materyale mıknatıs denir yani. O da özünde bir metaldir ve çoğunlukla “U” harfi şeklinde biçimlendirilmiştir. İki ucu, diğer bir deyişle iki kutbu, manyetik bir itme ve çekme gücüne sahiptir.
Aslında her şeyin kendine göre bir çekilme yetisi vardır. Demirinki çok yüksekken, sıvı oksijeninki çok düşüktür örneğin. Su bile manyetik alan tarafından hareketlendirilebilir.
Bahsettiğimiz bu manyetik çekiş ve itiş gücüne doğal olarak sahip bulunan tiptekilere tabii ya da doğal mıknatıs, sonradan kazandırılan güçlerle bu hale gelmiş olanlara suni ya da yapay mıknatıs, ham demirden bir parçanın çevresine sarılmış selenoit isimli geçirgen bir madde yardımıyla elektrik akımı geçiren ve bu şekilde mıknatıs özelliği kazanmış olanlara da elektromıknatıs denir. Elektromıknatıs geçici, diğer ikisi ise kalıcı mıknatıs özelliğine sahiptir.
“Magnetit” olarak bilinen ve kimyasal açılımı Fe3O4 olan demir cevheri, magnetik özellikler taşır. Mıknatıs taşı denen ve doğal olarak çekim gücüne sahip olan cevher de mıknatıs yapımında kullanılır. Ancak bunu çokça bulmak mümkün değildir.
Manyetik alanın birimi ‘tesla’, manyetik alanın çekim gücü birimi ise ‘weber’dir.
İsim kökeni ve kısa tarihi
Mıknatıs sözcüğünün kökeninin bizim topraklardan geldiğine dair bir bilgi var: İngilizce ‘magnet’ kelimesi, mıknatıs maddesinin çok bulunduğu Manisa, eski adıyla Magnesia’dan türemiş. Bir diğer bilgi de Latin kökenli ‘manyes’ kelimesinin ‘manyesia’ya dönüşmesi ve İngilizce ‘magnet’ e dönüşmüş olduğudur.
Mıknatıs kullanarak ilk kez pusula yapan millet kimilerine göre Araplar olmasına rağmen, çoğu tarihçi Çinliler üzerinde duruyor. Mıknatıs taşının tahta üzerine yerleştirilip su dolu bir kaba bırakıldığında kuzey – güney doğrultusunu işaret ettiğini nasıl buldular, onu bilemiyoruz tabii ki. Bildiğimiz, onları Yunanlıların takip ettiği. Ünlü filozof ve bilim adamı Tales, magnetizma konusunda o zamana kadarki en ciddi araştırmaları yapmış ve bulduklarını aktarmış. İngiliz bilim insanı William Gilbert de “De Magnete” isimli kitabında dünyanın küresel bir mıknatıs olduğunu açıklamış. Buna göre, elimizdeki pusula doğal olarak yerkürenin manyetik kutbunu işaret ediyor.
Elektrik ile magnetizma arasındaki ilişki tabii ki bundan çok uzun zaman sonra ortaya çıkarılabilmiş. 1819’da, Danimarkalı profesör Hans Christian Oersted, bir derste uyguladığı deneyde, elektrik devresinin açılma ve kapanması ile yakında bulunan pusulanın iğnesinin saptığını görmüş. Araştırmasını bu yönde geliştirince, bir mıknatısın yanındaki telin içinden akım geçirildiğinde mıknatısın teli hareket ettirdiğini gözlemiş. Böylece elektrik ile magnetizma arasındaki ilişki kanıtlanmış. Andre Marie Ampere, Dominique François Arago, Georg Simon Ohm, Michael Faraday gibi ünlü bilimciler, bu konudaki bulguları gitgide daha da geliştirmişler. Elektrik ve magnetizma arasındaki çalışmaları o zaman için en üst düzeye çıkaran bilim adamı ise James Clerk Maxwell olmuş.
Mıknatıs kutuplarını belirlemek için kuzey ve güney ifadeleri kullanılır. Bu aslında yerkürenin manyetik alanı ile benzeşir. Yerküreyi bir mıknatıs gibi düşünürsek, Kuzey Kutbu tarafındaki manyetik kutup güney, Güney Kutbu tarafındaki manyetik kutup ise kuzey olur. Bu tersliği özellikle vurgulayalım. Kendi haline bırakılan bir mıknatıs gidip kuzey-güney yönünü bulacaktır. Kuzey Kutbu’nu gösteren tarafı pozitif kutup, Güney Kutbu’na dönük tarafı ise negatif kutup olarak adlandırılır. Zıt kutuplar birbirini çekerken, aynı kutuplar itme eğilimi gösterirler.
Elimize bir çubuk mıknatıs alıp onu bir şekilde ikiye bölebilirsek, ayrı iki mıknatıs elde ederiz ve onun da aynı şekilde kutupları olur. Bu iki kutbun çekim gücü de birbirine eşit. Zaten kutup dediğimiz kısımlar, atomların diziliminden ötürü, manyetik alanın en güçlü olduğu yerler.
Bilimsel adı manyetit olan doğal mıknatıs, kristal yapılı bir demir cevheridir. Manyetik kutup özelliği taşıyan nikel, kobalt gibi özel maddeler çeşitli şekilde bildiğimiz mıknatıs haline getirilebilir: Var olan bir mıknatıs ile temas ettirilebilir veya yerkürenin manyetik meridyenine paralel bir şekilde yerleştirilip sert bir darbe uygulanabilir.
Bütün maddeler, proton, nötron, elektron gibi parçacıklardan oluşur. Bunlar en basit ifadeyle kendi kendilerine dönerler ve bu da onlara bir manyetik alan gücü kazandırır. Bu mantıkla, tüm maddelerin manyetik olması gerekir ama güçleri farklıdır. Bunun sebebi de parçacıkların dizilimidir. Örneğin eğer parçacıklar çok sık dizilmişse, her biri bir diğerinin manyetik alanını ortadan kaldırır. Mıknatısta bu dizilim en yüksek çekimi oluşturacak biçimdedir.
Elektronlar manyetik alan oluşturma işinde çok başarılıdır. Bir atom içinde, elektronlar yörüngelere dizilmiş çiftler halinde ya da tek tek bulunabilir. Çift halinde iseler, dönüş yönleri birbirine terstir. Bazı atomlarda da çift olmayan elektronlar bulunur. Tüm mıknatıslar çift olmayan elektronlara sahiptir ama çift elektronlu tüm atomlar manyetik olmayabilir.
Elektromıknatıs yapmak için yalıtılmış çok ince kablolar ham demire sarılır ve kablolardan elektrik akımı geçirilir. Elektrik akımı kesildiğinde, mıknatıs özelliği de kaybolur. Manyetik alanlar, elektrik akımları sayesinde oluşur. Akım taşıyan tek bir telin çekim gücü az olacağı için, bobin denen makara etrafına bir çok tel sarılır ve çekim alanı böylece güçlendirilir. Bakın şurada minik bir elektromıknatıs yapmanın en basit yolu anlatılmış.
Mıknatısla ilgili diğer bazı bilgiler
Mıknatısın kullanıldığı başlıca yerlere bakacak olursak, pusula, bildiğimiz VHS videolar, kasetler, bilgisayarların içindeki floppy diskler ve hard diskler, kredi ve ATM kartları, televizyon ve bilgisayar monitörleri, kapı zili, hoparlör ve mikrofonlar, elektrikli motor ve jeneratörler, transformatörler öne çıkıyor. Dikiş makinelerini de unutmayalım; yere saçılan bin tane toplu iğneyi en ufak hasarla toplamanın tek yolu mıknatıs değilse nedir? Bir de buzdolabı kapaklarının üstüne yapıştırılan süsler var tabii.
Eğer canınız bir mıknatısı bozmak istiyorsa, çok fazla ısıtın, mıknatısları birbirine vurun ya da mıknatısın üzerine ağır bir şeyle darbeler indirin. Canınız kıymetli elektronik cihazlarınızı bozmak istiyorsa da yanlarına bolca mıknatıs yerleştirin.
Nisan 11th, 2007 at 16:09
çok yarayışlı bir site
Nisan 13th, 2007 at 09:13
bu kadar güzel şeyleri internete yazdığınız için teşekkür derim
Nisan 15th, 2007 at 15:40
bu kadar kolay bir dille bize bilgi verdiğiniz için teşekkür ederim
Nisan 17th, 2007 at 14:30
Aradığım şeyleri kolaylıkla bulabiliyorum.
teşekkür ederim.
arkadaşlarımında bu siteden yararlanmalarını istiyorum.
Nisan 24th, 2007 at 12:55
çok güzel bir sunu hazırladığınız için teşekkürler ederim.biraz daha geniş kapsamli yaparsanız sevinirim.
Nisan 24th, 2007 at 13:18
mıknatısın çekim alanı performans ödevim çok acil lütfen
Nisan 28th, 2007 at 15:18
Allah razı olsun sizden muhteşem çok güzel.
Mayıs 3rd, 2007 at 09:03
ben ce güzel bi site ben beyendim ihtiyacım olan çoğu şeyi buldum
Mayıs 3rd, 2007 at 13:29
harika olmuş ellerinize sağlık
Mayıs 4th, 2007 at 05:29
emeğinize saglık.gerçekten çok hoş bi sunumla bizi bilgilendiriyosunuz.bu yönde başarılarınızın devamını diliyorum.
Mayıs 8th, 2007 at 12:20
yapay mıknatıs nasıl nedir ve nasıl yapılır?çok acele lazım yardımcı olursanız sevinirim lütfen
Mayıs 10th, 2007 at 08:49
çok güzel bir site:)
Mayıs 10th, 2007 at 14:01
bence süper ilkokul, lis, ünüverste bence herkes bu yorumları okumalı ve bilgi sahibi olmalı
Mayıs 10th, 2007 at 14:02
tek kelimeyle süper
Mayıs 10th, 2007 at 15:16
bir şey bulamadım
Mayıs 14th, 2007 at 13:59
ben şimdi bu kadar şeyi nasıl okuycammmm!!!! şaka şaka okudum gerçekten güzel…
Mayıs 15th, 2007 at 14:48
bana göre süper gerçeken süper
Mayıs 16th, 2007 at 14:57
bencede harika bir site süper
Mayıs 21st, 2007 at 04:48
yazıyı okuudm ve çok güzel olmuş
Mayıs 23rd, 2007 at 12:29
ya ben hiç bişi bulamadım ya buldumda ben yapay mıknatısın nasıl yapıldığını araştırıyorum ama o sadece mıknatısı vermiş ve de acayip uzun bu ne yahuuuu
Mayıs 28th, 2007 at 14:26
ben aradıgım her şeyi buluyorum bunun için çalışanlara teşekkür ediyorummmmm ayrıca bende mervenin dediklerine aynene katılıyorum
Mayıs 29th, 2007 at 16:18
çok iyi olmamış yinede elinize sağlık
Ekim 5th, 2007 at 20:02
çokk iyii olmuş yapanlarınn ellerine saglıkk
Ekim 8th, 2007 at 20:42
yapay mıknatıslar nasıl yapılır hemen cevaplarsanız çok sevinirimm =)
Kasım 3rd, 2007 at 19:02
yapay mıknatıslar nasıl yapılır lütfen yardım edin
Kasım 8th, 2007 at 23:34
SİTENİZ SÜPPERRRRRRRRR
Kasım 11th, 2007 at 22:24
Bu metinde herşey güzel yazılmış çok güzel olmuş
Kasım 14th, 2007 at 18:50
yaaa!!! hoca ödev verdi yapay mıknatıs nasıl yapılır??? _ye***@hotmail.com___
Kasım 14th, 2007 at 18:53
basit mıknatıs nasıl yapılır
Kasım 15th, 2007 at 12:26
süpeeeeeeeeeeeeeeeeersiniz!size burdan muck gönderiyorum…
Aralık 21st, 2007 at 22:12
edd sitenis çhooq gsl ama yapay mıknatıs nedir yha
Aralık 23rd, 2007 at 19:21
ya çok güzel omuş acil yapay mıknatıs lazım elinize sağlık
Aralık 23rd, 2007 at 20:40
yapay mıknatısın nasıl yapıldığı yazıyormu??
Aralık 24th, 2007 at 19:28
maalesef internette böyle faydalı şeyler bulmak çok zoor:d
Aralık 30th, 2007 at 22:46
yaww bu nee yaa ardığımı bulamıyorumm bn ne zamandır buraya giriyom hiç bişi bulamıorum ama nys yinede iiii
Aralık 30th, 2007 at 22:48
tmmmııı nolur ii bilgile werin bakın bir sürü araştırma war hi ç bulamıyorum sitelerde bisim aradığıımıs bilgiler yok hep zıt şeyleri war yaww
Ocak 2nd, 2008 at 16:22
hiç beyenmdim hiç bişey bulamadım bizlere bukadar alkasız şeyleri suncagınıza alakası olan ve kısa şeyler yazın
Ocak 2nd, 2008 at 18:40
aradığım şeyi bulamadım
Ocak 2nd, 2008 at 21:24
ya benimde bununla ilgili ödewim wardı çok gerekliydi çok teşekkürlrrrr
Ocak 3rd, 2008 at 12:23
ya çok teşekkürler gerçekten çok işime yaradı çok saolun…
Ocak 3rd, 2008 at 17:59
çok teşekkürler işime çok yaradı çok saol
Ocak 3rd, 2008 at 18:01
çok teşekkürler
Ocak 3rd, 2008 at 21:23
çok tesekkür ederim yazıp bize bilgi verdiğiniz için… sizin sayenizde 4+ aldım karneme 5 gelcek yeniden tesekkür ederim
Ocak 3rd, 2008 at 21:25
çok tesekkürler ama biraz az ve öz yazsaydınız daha çok güzel olurdu kısa ve öz
Ocak 4th, 2008 at 22:08
çok saçma aradığımı bulamıom
Ocak 4th, 2008 at 22:09
:d :):):):):):)
Ocak 5th, 2008 at 13:21
aradığım şeyi buldumçok teşekkür ederim kesin bu performans ödevinden 5 alırım tekrardan teşekkür ederim
Ocak 6th, 2008 at 13:53
ben aradığım şeyi anında buldum öğrenciler öğretmenler ve yetişkinlere çok uygun bir şekilde yazılmış mükemmel…
Ocak 9th, 2008 at 19:41
Ya ben acil hatta şimdi bulmak istediğim ödev mıknatıslar neye göre kutuplaşırlar acil yardımlarınız için şimdiden teşekkür ederim.
Ocak 10th, 2008 at 20:26
istediğim şeyi buldum.oleyyyy
Ocak 12th, 2008 at 12:26
süper bir site öğretmenimin verdiği konuyu bu sitede buldum
Ocak 12th, 2008 at 17:33
mıknatıs iki kutbu vardır.biri s biri ndir.yani biri kuzey biride güneydir
Ocak 12th, 2008 at 17:34
aradığım şeyi buldum size çok teşekkürler
Ocak 13th, 2008 at 13:44
Bnce çk güzl olmş okdum ellerinize sağlık çok tşk:)
Ocak 14th, 2008 at 18:01
ALLAH RAZI OLSUNDA ŞİMDİDE YAZICI ÇIKARMIYOR:(
Ocak 16th, 2008 at 16:19
pr.hans’a çok teşekkür
Ocak 16th, 2008 at 16:55
çokgüzelbisite
Ocak 16th, 2008 at 16:59
çokgüzelbisitetebrikler
Ocak 16th, 2008 at 19:56
cok guzel bir sıte ama aradimi bulamadim
Ocak 16th, 2008 at 19:58
tebrikler cok guel bir site
Ocak 16th, 2008 at 20:01
arkadaslar ne diyecemi bilmiyorum
Ocak 16th, 2008 at 20:02
arkadaslar cok ıyı bır calısmaydi tebrıkler
Ocak 17th, 2008 at 19:12
güzel olmuş ama şimdi ben elektro mıknatıs nasıl yapılır onu arıyorum güzel olmuş ama tebrikler
Ocak 19th, 2008 at 10:07
çok güzel bir site ama benim aradığım şey yooooooooooooook
Ocak 21st, 2008 at 20:05
Bence çooook güzel olmuş Çünkü ödevimi buldum ve ögretmenim notuma 100 verdi. Bu harika
Ocak 27th, 2008 at 19:53
mıknatıs yönü (+ - ) nasıl bulunur.
Şubat 10th, 2008 at 12:41
çok güzel
Şubat 10th, 2008 at 12:43
harika bişi yaaaa çok tşkr 100 aldım
Şubat 10th, 2008 at 13:31
site muğteşem
Mart 4th, 2008 at 16:08
iyi hazırlanmış bir say fedır
Mart 14th, 2008 at 22:27
ÇOK GÜZEL OLMUŞ İŞİME ÇOK YARADI PEKİ YAPAY MIKNATIS NEDİR?
Nisan 3rd, 2008 at 19:19
teknolojinin ilerlemesi sonucunda bu kadar bilgileri bulmak artık kolaylaştı yine bu bilgileri hazırlayan çok güzel olmuş.teşekkür ederim
Nisan 3rd, 2008 at 19:21
bu bilgilere artık çok kolay ulaşılabilmektedir.Bunu sağlayanlara çok teşekkür ederim.
Nisan 4th, 2008 at 16:42
bölesine güzel nefis bir sunu hazırladığınız için thank you
Nisan 4th, 2008 at 17:09
yapay mıknatıslar nasıl yapılır bu mıknatısların kazandıkları mıknatıslık geçici midir yoksa kalıcımıdır? sorumucevaplarsanız cok sevinirim
Nisan 9th, 2008 at 19:51
çok güzel beautiful
Nisan 10th, 2008 at 23:27
bok ggibi olmuş
Nisan 11th, 2008 at 20:08
hiç iyi olmamış arkadaşım yawww
ben olsam iyi yapardım
Nisan 16th, 2008 at 17:08
sizlere çoook tşk ederim çok ğüzel olmuş
Nisan 20th, 2008 at 20:40
neden kapı ziliyle ilgili bir açıklama yok… ödevimi yapamıyorum….
Nisan 20th, 2008 at 20:43
gerçekten okudum okudum hiç bişe bulamadım:(
ama yinede güzel bir site:)
Nisan 21st, 2008 at 20:19
fen bilimleri olarak çok güzel bir site
Mayıs 9th, 2008 at 16:14
çoooookkk güzel olmuş
Mayıs 9th, 2008 at 17:07
çok güzel saolunnnn:):)):):9.99:9..9
Haziran 10th, 2008 at 18:02
ya kardeşim nasıl bozacağını değil nasıl yapacağını anlat!resim filan koyar insan yaw.sıkıldık okurken.