Akdeniz’doÄŸusunda yer alan ve Türkiye’nin güney kıyılarına 64 km uzaklıkta bulunan bir adadır.Akdeniz’in, Sicilya ve Sardunya adalarının ardından üçüncü büyük adasıdır.

Doğal Yapı

Kıbrıs Adası ortada geniş bir ovayla birbirinden ayrılan ve doğu-batı doğrultusunda uzanan iki dağ sırasından oluşur.Bu dağlardan adanın kuzeyinde kıyıya paralel uzanan Beşparmak dağları (Girne

DaÄŸları) adını beÅŸ tepeli görünümünden alır.Güzelyurt (Morfu) Körfezi’nden Zafer Burnu’na (Andreas Burnu) kadar 160 km boyunca uzanan BeÅŸparmak DaÄŸları’nın Selvili Tepe doruÄŸu en yüksek noktasıdır.Adanın güneyinde yer alan Troodos DaÄŸları (KarlıdaÄŸ) en yüksek noktasına 1.981 metre Ä°le Olympos Tepesi’nde ulaşır.Bu iki daÄŸ kütlesinin ortasında yer alan ve 90 km boyunca uzanan İçova (Mesaoria) adanın en verimli ovasıdır.

Kıbrıs’ın bütün önemli ırmakları, adanın güneyini kaplayan Troodos DaÄŸları’ndan doÄŸar.Bunlardan en önemlisi olan Kanlı Dere (Pedieos) doÄŸu doÄŸrultusunda akarak Magosa Körfezi’ne ulaşır.

Öbür sulardan Karyoti Irmağı Güzelyurt Körfezi’ne, Kuris Irmağı ise güneyde Episkopi Körfezi’ne,

dökülür.Adada Akdeniz iklimi egemendir.Yazlar sıcak ve kurak ,kışlar ise yağmurlu geçer.

Adanın bitki örtüsü makiler,zeytin ve keçiboynuzu ağaçlarıyla turunçgillerden oluşur.

Güney ve batıda üzüm bağları vardır.Troodos Dağları çam,küçük meşe, sedir ve servi ağaçlarıyla

kaplıdır.Adanın çeşitli yerlerinde rastlanan fosiller eski dönemlerde çok sayıda çeşitli yabanıl

hayvanın burada yaşadığını göstermektedir.Günümüzde var olan tek yabanıl hayvan bir tür yaban

koyunudur.Ayrıca bir çok kuÅŸun göç yolu üstünde olan Kıbrıs’tan sonbahar aylarında milyonlarca kuÅŸ

sürüler halinde geçer.Bunların bazıları kışı adada geçirir.

KIBRIS’A Ä°LÄ°ÅžKÄ°N BÄ°LGÄ°LER

YÖLÇÜMÜ:Kıbrıs Cumhuriyeti 5.896 km; Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti 3.355 km.

NÜFUS:Kıbrıs Cumhuriyeti 554.000; Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti 165.000.

BAŞKENT:Kıbrıs Cumhuriyeti, Nicosia (Lefkoşe); Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Lefkoşe.

EKONOMÄ°

Kıbrıs’ta nüfusun yarıdan çoÄŸu tarımla uÄŸraşır.Tarımın en geliÅŸmiÅŸ dalı baÄŸcılıktır.Adada ayrıca çeÅŸitli meyve ve sebzeler;zeytin,keçiboynuzu,turunçgiller,buÄŸday,arpa,tütün üretilir.Hayvancılığın da önemli

bir yeri vardır.BaÅŸta koyun olmak üzere keçi ve domuz yetiÅŸtirilir.Kıbrıs’ın eskiden çok ünlü olan ormanları aÄŸaçların yoÄŸun biçimde kesilmesi sonucu azalmıştır.

Sanayi pek gelişmemiştir;daha çok iç pazara yönelik üretim yapan küçük işletmeler yaygındır.

Adanın çimento asbest boru fabrikaları ile petrol arıtma tesisleri ve termik santralları gibi kuruluşları Rum kesimindedir.

TARÄ°H

Kıbrıs tarih boyunca çok el deÄŸiÅŸtirmiÅŸtir.Mısırlılar,Persler,Romalılar,Venedikliler,Türkler,Ä°ngilizler ve daha baÅŸkaları zaman zaman adaya egemen oldular.1191′de Haçlı Seferleri sırasında adayı ele geçiren Ä°ngiltere Kralı I.Richard daha sonra Kıbrıs’ı eski Lusignan ailesinden Kudüs Haçlı Kralı Guy’ye sattı. Avrupa’yla iliÅŸkileri geliÅŸtiren bu aile adayı Krallık olarak 300 yıl yönetti. Kıbrıs 1489′da Venedikliler’in egemenliÄŸine girdi. 1570′de Lala Mustafa PaÅŸa’nın komuta ettiÄŸi Osmanlı kuvvetleri, Magosa dışında adanın bütün önemli kalelerini ele geçirdi. Magosa’nın da yaklaşık 11 ay süren bir kuÅŸatmadan sonra, AÄŸustos 1571′de düşmesiyle ada tümüyle Osmanlı egemenliÄŸine girdi. Ortodosk olan yerli halk Katolik Venedikliler’in egemenliÄŸi döneminde uÄŸradığı dinsel baskıdan Osmanlı yönetimiyle kurtuldu. Adayı bir eyalet olarak düzenleyen Osmanlılar halka geniÅŸ bir dinsel özgürlük tanıdılar. 1877 -78 Osmanlı-Rus Savaşını kaybeden Osmanlı Devleti Kıbrıs’ın yönetimini, barış koÅŸullarının saptanacağı Berlin Kongresi’nde , yapmayı vaat ettiÄŸi yardıma karşılık Ä°ngiltere’ye bıraktı. Ama Kıbrıs üzerindeki haklarından vazgeçmedi. I.Dünya Savaşı baÅŸlarında Osmanlı Devleti’nin Almanya’nın yanında savaÅŸa girmesi üzerine Ä°ngiltere, Kıbrıs’ta tümüyle söz sahibi oldu.

önlemek ve kalıcı bir çözüme ulaşmak için toplumlararasında Birleşmiş Milletler genel sekreterinin gözetiminde sürdürülen görüşmeler henüz bir çözüme ulaşamamıştır.

Kıbrıs’ın Ä°ngiltere’ye bırakılması 1923′te imzalanan Lozan AntlaÅŸması’yla Türkiye tarafından da tanındı.

II.Dünya Savaşı’ndan sonra Ä°ngiltere’nin Kıbrıs’a bağımsızlık tanımına eÄŸilimini,Kıbrıs’ta yeni sorunla yarattı.Kıbrıs Rumları’nca adanın Yunanistan’la birleÅŸmesini gerçekleÅŸtirmek amacıyla, giderek ÅŸiddetini arttıran bir kampanya baÅŸlatıldı.Rumlar’ın bu istekte direnmeleri,adanın kendileriyle Rumlar arasında paylaşılması gerektiÄŸine inanan Türkler’in tepkisine yol açtı.Bu arada Ä°ngiltere’de adadaki askeri gücünü kaybetmek istemiyordu.1955′te bir grup Kıbrıslı Rum, Yunan ordusunda albay olarak görev yapmış.Grivas’ın önderliÄŸinde kısaca EOKA diye bilinen ve Ä°ngilizler’i adadan çıkarmayı amaçlayan gizli bir örgüt kurdu. EOKA,Ä°ngiltere’yi adanın Yunanistan’la birleÅŸmesini ya da yaygın deÄŸimiyle enosis’i (birleÅŸme) kabule zorlamak amacıyla Ä°ngiliz askerlerine saldırılar düzenlendi.

Karışıklıklarla geçen bir dönemden sonra Türkiye, Yunanistan ve Ä°ngiltere ile Kıbrıs’ın Türk ve Rum toplumlarının önderlerinin katıldığı görüşmeler 1959′da Zürich ve Londra antlaÅŸmalarıyla sonuçlandı.Bu antlaÅŸmalarla bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kurulması onaylandı. Kıbrıs’ın bağımsızlığı, toprak bütünlüğü ve anayasal Türkiye, Yunanistan ve Ä°ngiltere’nin garantisi altına alındı. 1960′ta cumhur baÅŸkanlığına Rum topluÄŸumu lideri BaÅŸpiskopos Makarios, cumhur baÅŸkanı yardımcılığına da Türk toplumu lideri Dr. Fazıl Küçük seçildi. Ne var ki, Rumlar’ın Türk toplumunun haklarını tanımak istemesi ve enonis yanlılarının etkinlikleri yüzünden sorunlar sürüp gitti. Kasım 1963′te Makarios, anayasası deÄŸiÅŸtirmek istediÄŸini açıkladı. Ama Türkiye ve Kıbrıslı Türkler buna karşı çıktılar. Bir süre sonra Türkler’e karşı saldırılar baÅŸladı. Aralık 1963′te üç gün içinde 24 Türk öldürüldü. Mart 1964′te adaya gönderilen BirleÅŸmiÅŸ Milletler Barış Gücü’nün varlığı da Türkler’e karşı yapılan saldırıları engelleyemedi. Artan saldırılar karşısında Türkiye’nin Åžubat 1964′te adaya müdahale giriÅŸimini, ABD engelledi. Rum saldırıları, ancak Türk uçaklarının 8-9 AÄŸustos 1964′te adadaki Rum hedeflerini bombalaması üzerine bir süre için durdu.

1967′de Yunanistan’da “albaylar cuntası” adı verilen ve askerlerden oluÅŸan yönetimin iktidara gelmesiyle Kıbrıs sorunu yeni bir boyut kazandı. Grivas’ın yönetimindeki EOKA, cuntanın da desteÄŸiyle Türkler’e karşı eylemlerini yoÄŸunlaÅŸtırdı. Türk donanmasının Akdeniz’e açılması ve ada üzerindeki uyarı uçuÅŸları Rumlar’ı gerilemek ve saldırılarını ertelemek zorunda bıraktı. 1967 olaylarından sonra Yunanistan’a çaÄŸrılan Grivas, 1971′de yeniden adaya döndü. Olaylar bu kez enosis’i zamansız bulan Makarios yanlılarını da hedef alarak yeniden hız kazandı. Sonunda Yunanlı subayların yönettiÄŸi Ulusal Muhafız Gücü 15 Temmuz 1974′te bir darbe yaparak Makarios’u görevden uzaklaÅŸtırdı. Makarios adadan kaçmak zorunda kalırken,darbeciler EOKA önderlerinden Nikos Sampson’u devlet baÅŸkanı ilan ettiler. Türkler’e karşı saldırılar yeniden baÅŸladı. Bu durum karşısında Türkiye, adadaki soydaÅŸlarının can güvenliÄŸini saÄŸlamak ve enosis tehlikesini önlemek için adaya asker çıkardı.Kıbrıs Barış Harekât adı verilen bu çıkarmanın 20-22 Temmuz arasındaki ilk evresinde Türk birlikleri Girne ve çevresini denetim altına aldı.

Türkiye’nin Kıbrıs’ta askeri harekâta giriÅŸmesi,Yunanistan’da yönetimi elinden alan cuntanın devrilmesine ve Konstantin Karamanlis baÅŸkanlığında sivil bir hükümetin kurulmasına yol açtı. Kıbrıs’ta da iktidardan uzaklaÅŸtırılan Sampson’un yerini meclis baÅŸkanı Glafkos Klerides aldı. Öte yandan Türkiye,Yunanistan ve Ä°ngiltere arsında Kıbrıs sorununun çözümüne iliÅŸkin görüşmeler de baÅŸladı. Ama üç ülkenin dışiÅŸleri bakanlarının Ä°sviçre’nin Cenevre kentinde 25-30 Temmuz ve 8-13 AÄŸustos tarihleri arasında yaptıkları görüşmelerde sorunu çözüme götürecek bir sonuç alınmadı.