buzlu.org

Kulak (auris), işitme işlevini gören ve denge organını içinde bulunduran anatomik yapıdır.

Üç kısımda incelenir:

* Dış kulak,
* Orta kulak,
* İç kulak.

Dış kulak (Auris externa)

İki kısımdan oluşur. Dışa doğru çıkıntı yapan kısmına kulak kepçesi (auricula) adı verilir. Kulak kepçesi sesin yönünün belirlenmesinde işlev görür. Burayı orta kulağa bağlayan kanal ikinci kısmı yapar ve dış kulak yolu (meatus acusticus externus) adını alır. Dıştan içe doğru uzanan bu kanal yaklaşık 2,5 cm kadardır ve S harfi şeklinde kıvrılmıştır. Kanalın bir kısmı kıkırdak; diğer kısmı kemik yapısındadır. Kıkırdak kısım üzerinde tragi adı verilen kıllar vardır. Kanal içinde bezlerin salgısı ve bunların üzerine binen tozlar sonucu kulak kirleri (cerumen) oluşur. Bu kirler birleşip kuruduğu zaman (buşon) kanalı tıkayabilir ve işitmeye engel olabilirler.

Dış kulak yolunun sonunda yarı saydam olan sedef renginde kulak zarı (membrana tympani) bulunur. Kulak zarı; dış kulak ile orta kulağı birbirinden ayırır. Her iki yüzü, atmosfer basıncı ile dengelenmiştir. Zarın iç yüzünü, östaki borusu (tuba auditiva) aracılığı ile boğazdan (pharynx) gelen hava dengeler. Böylece kulak zarının içe çökmesi engellenmiş olur.


Orta kulak (Auris media)

Yaklaşık 0,5 cm³ hacminde küçük bir boÅŸluktur. İçinde hava ve 3 tane küçük kulak kemikçiÄŸi bulunur. BoÅŸluÄŸa östaki borusu aracılığıyla hava gelir. BoÅŸluÄŸun arka duvarı temporal kemik içerisinde yer alan mastoid hava hücrelerine (cellulae mastoideae) açılır. Birbiri ile eklemleÅŸen üç kemik timpan zarına çarpan ses dalgalarının amplıtüdünü yükselterek, iç kulaktaki sıvıya iletirler. Kulak zarına tutunan ilk kemik malleus (çekiç kemiÄŸi)’tur. Ortadaki incus (örs), sondaki ise stapes. (üzengi)’tir. Ãœzengi kemiÄŸi oval pencere (fenestra vestibuli) adı verilen açıklık üzerine oturur.

İç kulak (Auris interna)

Çok karışık yapılardan oluÅŸan ve önemli fonksiyonlar üstlenen kısımdır. Hepsi de temporal kemik içerisinde yer alan, birbirinden ayrı üç kemik boÅŸluktan meydana gelir. Bu kemik boÅŸluklara kemik labirent (labyrinthus osseus) adı verilir. Kemik labirent üç bölümden oluÅŸur. Oval pencerenin açıldığı kısma vestibulum denilir. DiÄŸer ikisi ise cochlea (salyangoz kabuÄŸu) ve semisirküler kanallar (canalis semisircularis osseus, kemik yarım daire kanalları)’dır.

Vestibulum merkezde olmak üzere; önünde cochlea, arkasında semisirküler kanallar yerleÅŸir. Her üç bölme de, perilenfa adı verilen sıvı ile doludur. Kemik labirentin içinde, labirentin kıvrımlarına uyan ve içi endolenfa ile dolu olan zar labirent (labyrinthus membranaceus) bulunur. Zar labirentin, kemik labirent kısımlarına uyan bölmeleri ÅŸunlardır: Vestibulum içindeki kısmı, utriculus ve sacculus’tur. Cochlea içinde kalan kısmı ductus cochlearis ve semisirküler kanallar içinde yer alan kısmı da ductus semisircularis adını alırlar.

İşitme organı (corti organı) ve mekanizması

Mekanik ses uyarılarını elektrik impulslarına dönüştüren reseptörlere iÅŸitme veya corti organı denir. Bu reseptörler zar cochlea’nın (ductus cochlearis) içinde yerleÅŸmiÅŸ olarak iÅŸitme siniri (n. cochlearis) ile irtibat halindedirler. Dış kulak yolu içinde ilerleyen ses dalgaları, kulak zarını titreÅŸtirerek buraya temas eden kulak kemikçiklerini harekete geçirir.

Burada amplitüdü yükselen ses dalgaları, kemik labirent içindeki perilenfa’ya taşınır. Buradan da endolenfa membranına ulaşırlar. Endolenfa’da ki dalgalanma ince saç kılı ÅŸeklindeki reseptörleri (corti organı) uyarır. Bu iÅŸlem, sinir impulslarının baÅŸlamasını ve iÅŸitme siniri ile beyne taşınmasını saÄŸlar.

Denge mekanizması

İç kulakta yer alan diğer duyu reseptörleri denge ve başın uzaydaki pozisyonu ile ilgilidir. Bu reseptörlerin bazısı semisirküler kanalların tabanında yerleşmiştir. Bunlar tamamen denge ile ilgilidir. Bir diğer kısmı ise vestibulumda yer alan sacculus ve utriculus isimli iki küçük zar kese içindedir. Semisirküler kanallar sacculus ve utriculus ile bağlantı halindedir.

Bu keselerden biri başın uzaydaki pozisyonu ile ilgili bilgi alır. DiÄŸeri denge duyusu olup, kılların (silialar) hareketi ile ortaya çıkar. BaÅŸ hareket ettiÄŸi zaman, siliaların pozisyona kilitlenmesi ile sinir impulsu baÅŸlar. Buradan ve kanallardan baÅŸlayan denge siniri (n. vestibularis), iÅŸitme sinirine (n. cochlearis) katılarak n. vestibulocochlearis’i oluÅŸtururlar.

Ä°ÅŸitme duyusu

Kulak kepçesi tarafından yakalanan akustik dalga dış kulaktaki kulak zarı tarafından orta kulaktaki örs, çekiç ve üzengi kemikleri aracılığı ile iç kulaktaki salyangoz organına aktarılır. Salyangoz akustik dalgayı beynin yorumlayabileceği elektriksel işarete dönüştürmekle görevlidir. Bu aktarma ve elektriksel işarete çevirme işlemleri, insan duyma sisteminin karakteristik özelliklerinin ana belirleyicisidir. Duyma sisteminde iki adet algılayıcının olmasının en büyük avantajı çift yollu (stereo) duymaya izin vermesidir.