buzlu.org

(jeo-yer, termal-ısı anlamına gelir) yerkabuğunun çeşitli derinliklerinde birikmiş ısının oluşturduğu, kimyasallar içeren sıcak su, buhar ve gazlardır. Jeotermal Enerji de bu jeotermal kaynaklardan ve bunların oluşturduğu enerjiden doğrudan veya dolaylı yollardan faydalanmayı kapsamaktadır. Jeotermal enerji yeni, yenilenebilir, sürdürülebilir, tükenmez, ucuz, güvenilir, çevre dostu, yerli ve yeşil bir enerji türüdür.

Jeotermal kaynaklar ile;

I. Elektrik enerjisi üretimi,
II. Merkezi ısıtma, merkezi soğutma, sera ısıtması ve benzeri ısıtma/soğutma uygulamaları,
III. Proses ısısı temini, kurutma işlemleri gibi endüstriyel amaçlı kullanımlar,
IV. Karbondioksit, gübre, lityum, ağır su, hidrojen gibi kimyasal maddelerin ve minerallerin üretimi,
V. Termal turizm’de kaplıca amaçlı kullanım,
VI. Düşük sıcaklıklarda (30 °C’ye kadar) kültür balıkçılığı,
VII. Mineraller içeren içme suyu üretimi,

gibi uygulama ve değerlendirme alanlarında kullanımlar gerçekleştirilmektedir.

Yenilenebilir, sürdürülebilir, tükenmez bir enerji kaynağı olması; Türkiye gibi jeotermal enerji açısından ÅŸanslı ülkeler için bir özkaynak teÅŸkil etmesi; temiz ve çevre dostu olması; yanma teknolojisi kullanılmadığı için sıfıra yakın emisyona sebebiyet vermesi; konutlarda, tarımda, endüstride, sera ısıtmasında ve benzeri alanlarda çok amaçlı ısıtma uygulamaları için ideal ÅŸartlar sunması; rüzgar, yaÄŸmur, güneÅŸ gibi meteoroloji ÅŸartlarından bağımsız olması; kullanıma hazır niteliÄŸi; fosil enerji veya diÄŸer enerji kaynaklarına göre çok daha ucuz olması; arama kuyularının doÄŸrudan üretim tesislerine ve bazen de reenjeksiyon alanlarına dönüştürülebilmesi; yangın, patlana, zehirleme gibi risk faktörleri taşımadığından güvenilir olması; % 95′in üzerinde verimlilik saÄŸlaması; diÄŸer enerji türleri üretiminin (hidroelektrik, güneÅŸ, rüzgar, fosil enerji) aksine tesis alanı ihtiyacının asgari düzeylerde kalması; yerel niteliÄŸi nedeniyle ithalinin ve ihracının uluslararası konjonktür, krizler, savaÅŸlar gibi faktörlerden etkilenmemesi; konutlara fuel-oil, mazot, kömür, odun taşınması gibi problematikler içermediÄŸi için yerleÅŸim alanlarında kullanımının rahatlığı; gibi nedenlerle büyük avantajlar saÄŸlamaktadır.

Yağmur, kar, deniz ve magma sularının yeraltındaki gözenekli ve çatlaklı kayaç kütlelerini besleyerek oluşturdukları jeotermal rezervuarlar, yeraltı ve reenjeksiyon koşulları devam ettiği müddetçe yenilenebilir ve sürdürülebilir özelliklerini korurlar. Kısa süreli atmosfer koşullarından etkilenmezler. Reenjeksiyon, jeotermal rezervuarlardan yapılan sondajlı üretimlerde jeotermal akışkanın çevreye atılmaması ve rezervuarı beslemesi bakımından, işlevi tamamlandıktan sonra tekrar yeraltına gönderilmesi işlemidir. Reenjeksiyon birçok ülkede yasalarla zorunlu hale getirilmiştir.

Ä°talya’da Larderello sahasında 1904 yılından beri, Kaliforniya’da Geyser sahasından 48 yıldır jeotermal elektrik enerjisi üretilmektedir. 1890’dan beri Boise, Idaho’da (ABD) ve 1934’den bu yana Reykjavik’de (Ä°zlanda baÅŸkenti) jeotermal kaynaklı merkezi ısıtma sistemi bulunmaktadır. Ayrıca, Paris banliyölerinde 85.000 konut jeotermal enerji ile ısıtılmaktadır.

Jeotermal Enerjinin tarihçesi

* M.Ö. 10.000: Jeotermal akışkandan Akdeniz Bölgesi’nde çanak, çömlek, cam, tekstil, krem imalatında yararlanılmaktaydı.
* M.Ö. 1.500: Romalılar ve Çinliler doğal jeotermal kaynakları banyo, ısınma ve pişirme amaçlı olarak kullanıyorlardı.
* 630: Japonya’da kaplıca geleneÄŸi yaygınlaÅŸtı.
* 1200: Jeotermal enerji ile mekan ve su ısıtması yapılabileceği Avrupalılar tarafından keşfedildi.
* 1322: Fransa’da köylüler doÄŸal sıcak su ile evlerini ısıtmaya baÅŸladı.
* 1800: Yine Fransa’da yerleÅŸim birimlerinin jeotermal enerji ile ısıtılması yaygınlaÅŸtı.
* 1800: ABD’de kaplıca turizmi hızla yaygınlaÅŸmaya baÅŸladı.
* 1818: Ä°talya’da yerleÅŸik Fransız asıllı sanayici Francesco Giacomo Larderel ilk defa jeotermal buhar kullanarak borik asit elde etti.
* 1833: Paolo Savi tarafından Ä°talya’daki Larderello Bölgesi’nin altındaki jeotermal rezervuarın yayılımı araÅŸtırıldı.
* 1841: Larderello’da yeni teknikler kullanılarak jeotermal kuyularının açılmasına baÅŸlandı.
* 1860: Kaliforniya eyaletinde The Geysers bölgesinde jeotermal kaynağını değerlendirmeye dönük tesisler açıldı.
* 1870: ABD’de kaplıca ve benzeri yerlere büyük talep doÄŸdu.
* 1891: Idaho eyaletinin Boise şehrinde (ABD) ilk jeotermal bölgesel ısıtma sistemi uygulaması gerçekleşti.
* 1900: Kaliforniya eyaletinin Calistoga bölgesinde otuzdan fazla kaplıca merkezi açıldı.
* 1904: Ä°talya’da Larderello’da jeotermal buhardan ilk elektrik üretimi saÄŸlandı.
* 1920: Kaliforniya eyaletindeki The Geysers tesislerinde ilk jeotermal kuyular açıldı.
* 1929: Oregon eyaletinde (ABD) Klamath Falls’da evler jeotermal enerji ile ısıtılmaya baÅŸlandı.
* 1930: Ä°zlanda’da büyük ölçekli merkezi ısıtma projesi çalışmaları baÅŸladı.
* 1930: Ä°zlanda, ABD, Japonya ve Rusya’da jeotermal akışkanın kullanımı yaygınlaÅŸtı.
* 1943: Ä°talya’da Larderello’da jeotermal sahasından elektrik üretimi 132 MWe kapasiteye eriÅŸti.
* 1945: Süt pastörizasyonunda ilk kez jeotermal akışkandan yararlanıldı.
* 1945: ABD’de buzlanmaya karşı yer ısıtmasında, hacim ısıtmasında ve sera ısıtmacılığında jeotermal ısı kullanıldı.
* 1958: Yeni Zelanda’da Flash Metodu ile jeotermal elektrik üretimine baÅŸlandı.
* 1960: Kaliforniya, The Geysers jeotermal alanında ticari elektrik üretimi için ilk kez kuru buhar kullanıldı.
* 1963: Türkiye’de ilk jeotermal sondaj kuyusu Balçova, Ä°zmir’de açıldı.
* 1966: Japonya’da ilk jeotermal elektrik santrali kuruldu.
* 1968: Türkiye’de Kızıldere, Denizli jeotermal alanının keÅŸfedilmesiyle elektrik üretimi amaçlı ilk jeotermal kuyunun inÅŸaatına burada baÅŸlandı.
* 1969: Ä°kincil çevrim jeotermal teknolojiler Kaliforniya’da baÅŸarı ile uygulandı.
* 1969: Fransa’da büyük jeotermal ısıtma projeleri baÅŸladı.
* 1970: Çin’de ilk kez elektrik üretiminde jeotermal akışkandan yararlanıldı.
* 1975: Kaliforniya’da The Geysers jeotermal alanındaki kaynaklardan 500 Mwe’lık elektrik üretimi kapasitesine ulaşıldı.
* 1978: Nevada eyaletinde (ABD) ilk jeotermal gıda kurutma tesisi kuruldu.
* 1978: New Mexico eyaletinde (ABD) kızgın kuru kayada jeotermal rezervuar oluşturulup test edilmeye başlandı.
* 1979: Endonezya’da ilk jeotermal elektrik üretimi gerçekleÅŸtirildi.
* 1980: ABD’nin batı eyaletlerinde pek çok yeni jeotermal elektrik santralleri kuruldu.
* 1981: Hawaii eyaletinin (ABD) Puna bölgesinde kurulan jeotermal tesisler faaliyete geçti.
* 1982: Türkiye’de Germencik, Aydın jeotermal alanı keÅŸfedildi.
* 1983: Türkiye’de kuyu içi eÅŸanjörlü ilk jeotermal ısıtma sistemi Balçova, Ä°zmir’de kuruldu.
* 1984: Türkiye’nin ilk ve Avrupa’nın Ä°talya’dan sonra ikinci jeotermal enerji santrali (20.4 MWe kapasiteli) Kızıldere, Denizli’de hizmete açıldı.
* 1984: Oregon eyaletinde (ABD) mantar yetiştiriciliğinde jeotermalden yararlanıldı.
* 1985: Jeotermal elektrik santrallerinde dünya çağında yaklaşık 2.000 MW’lık elektrik üretim kapasitesine ulaşıldı.
* 1987: Nevada’da jeotermal akışkan altın madenciliÄŸinde kullanıldı.
* 1987: Türkiye’nin ilk jeotermal merkezi ısıtma sistemi Gönen, Balıkesir’de iÅŸletmeye açıldı.
* 1990: ABD’de jeotermal elektrik üretimi kurulu kapasitesi 3.000 MWe’e yükseldi.
* 1992: Dünya’da 21 ülkede jeotermal elektrik üretimi toplam yaklaşık 6.000 MWe’e ulaÅŸtı.
* 1996: Türkiye’de 15.000 konut ana kapasiteli Balçova, Ä°zmir jeotermal merkezi ısıtma sistemi devreye girdi.
* 2000: Tüm dünyada jeotermalden yaklaşık 8000 MWe jeotermal elektrik üretimi ve 17.000 MWt civarında jeotermal kaynaklar doğrudan kullanımı gerçekleştirildi.
* 2001 Türkiye’nin jeotermal kurulu ısıtma gücü 493 MWt’e ulaÅŸtı. Türkiye böylece jeotermalin elektrik dışı uygulamalarda dünyanın 5. büyük ülkesi durumuna geldi.

Türkiye’de jeotermal enerji kaynakları ve kullanımı

Türkiye’de jeotermal enerji tespitine ve bu enerjinin kullanımına dönük çalışmalar özellikle Ä°zmir ve Ege Bölgesi’nin bazı diÄŸer noktalarında ilerlemiÅŸtir. Ä°zmir’in Balçova ve Narlıdere ilçelerinde halen yaklaşık 15 bin konut jeotermal enerji ile ısıtılmaktadır. Seferihisar, Dikili, Bergama, ÇeÅŸme, AliaÄŸa, Urla, Güzelbahçe, Bayındır, Menderes ve KemalpaÅŸa ilçelerinde de varlığı bilinen jeotermal kaynaklarının kullanılması halinde, sadece Ä°zmir BüyükÅŸehir Belediyesi sınırları içinde 220 bin konutu ısıtabilecek kapasiteye ulaşılabileceÄŸi hesaplanmaktadır. Ancak atılan adımlar (Ä°zmir Jeotermal A.Åž. gibi) doÄŸalgaz dağıtım çalışmalarına kıyasla daha yavaÅŸ yürümekte, resmi enerji politikalarının doÄŸalgaza zorlayıcı etki yaratan düzenlemeleri de devreye girdiÄŸinde, jeotermal enerji altyapı çalışmalarını caydırıcı unsurlar giderek belirginleÅŸmektedir. Dış etkenlere bağımlılıkla eÅŸdeÄŸer doÄŸalgaz kullanımını asgariye indirerek, teknolojisi ve insan kaynakları halihazırda mevcut yerli jeotermal enerjinin ön plana çıkarılmasına yönelik çabalar pek çok ilgili çevre tarafından ısrarla sürdürülmektedir. Bu baÄŸlamda, yıllardır Jeotermal Yasası (Teklif) çıkarılmasına uÄŸraşılmaktadır. Ãœlke koÅŸullarına uygun, sahaların bütünlüğünü koruyan bir yasa teklifi Ä°zmir MMO ve Ä°zmir ValiliÄŸi katkılarıyla hazırlanmıştır.