buzlu.org

AÄŸrı Dağı’nın yakınında, DoÄŸubeyazıt’ın 5 kilometre uzağında eski DoÄŸubeyazıt yanında sarp kayalar üzerine kurulmuÅŸ, kartal yuvasını andıran 116 odalı bu saray aslında türbesi, camii, surları, iç ve dış avluları, divan ve harem salonları, koÄŸuÅŸları ile bir bey kalesidir.
Sarayın yapımını 1685′de DoÄŸubeyazıt Sancak Beyi Çolak Abdi PaÅŸa baÅŸlatmış, oÄŸlu Çıldır Valisi Ä°shak PaÅŸa ve onun oÄŸlu Mehmet PaÅŸatarafından 1784′te bitirilmiÅŸtir. 7.600 metrekarelik bir sahada yapılan sarayın inÅŸaası 99 yıl sürmüştür.

Türk mimarisinin en güzel örneklerinden olan Ä°shakpaÅŸa Sarayı, Türkistan, Selçuklu ve Osmanlı mimari özelliklerini birleÅŸtiren bir yapıdır. Camiinin kubbeleri Türkistan kubbeleri gibidir. Sarayı Topkapı Sarayı’nı andırır, kapıları ise Selçuklu stilindedir.

50×115 metre alanı kapsayan sarayın Harem Dairesi iki katlı, diÄŸer bölümleri tek katlı idi. Günümüzde ikinci kat tamamen yıkılmış durumdadır. Saraya ancak doÄŸudaki tepeden açılan bir kapıdan girilir. DiÄŸer tarafları 20-30 metre yükseklikte saÄŸlam duvarlarla çevrilidir. Kapıdan, önce dış avluya girilir. Dış avlunun etrafında uÅŸak ve seyis odaları ve tavlalar vardı. Dış avludan iç avluya kemerli tak ÅŸeklinde büyük bir kapıdan girilir. İç avluda çeÅŸitli odalar ve koÄŸuÅŸlar vardı. Ortadaki harem dairesinin duvarlarında Ä°shak PaÅŸa’yı öven yazılar bulunmaktadır. Kapının iki yanında iki aslan heykeli vardır. Divan odası (toplantı salonu) ise 20 metre geniÅŸlik ve 30 metre uzunluktadır.

Ruslar, DoÄŸubeyazıt’ı iÅŸgal ettiklerinde, burasını karargah olarak kullanmış ve saraya ait kıymetli eÅŸyaları yanlarında götürmüşlerdir. Bugün, sarayın 13×6,5 metre ebatlarındaki som altından yapılan kapısı Moskova Müzesi’ndedir.

Eskiden sarayın olduğu yer, sarayın tam ortada bulunduğu bir yerleşim merkeziydi. Ova tarafında evler, diğer yanlarda camiler, mezarlık ve diğer yapılar vardı. Fakat bu yapıların hepsi yıkılmıştır. Saray son yıllarda yapılan tamirat ile tamamen yıkılmaktan kurtarılmıştır.

BUGÜNKÜ DURUMU

Türk minarisinin en güzel örneklerinden olan Sshakpasa Sarayi 1784′de yapilmistir. O tarihlerde Ishakpasa Sancak Beyi idi. Beyligin merkezi olan sarayin harem dairesi iki katli, diger bölmeler tek katliydi. Bugün ikinci kat tamamen yikilmis durumdadir. Bu muhtesem yapinin kalintilari, duvar, kapi ve tavanlarin son derece süslü oldugunu gösteriyor.

Yapi, avlulari saymazsak, 50 metre genislikte ve 115 metre uzunlukta bir alani kapliyor.
Eskiden bu sarayin oldugu yer bir yerlesim merkezi idi. Saray sehrin ortasinda kaliyordu. Ova tarafinda Dogu Bayazit kasabasinin evleri, diger yönlerde camiler, baska yapilar ve mezarlik vardi.

Bütün bulnar yikilmis durumda. Ama arastiricilar, ayrintilardan soyutlanarak kendi sadeligi içinde kalan sarayin daha iyi ortaya çiktigini ve güçlü mimari etkisini daha iyi gösterdigini söylüyorlar.

Yine arastiricilarin ifadesine göre, bugünkü sarayin yerinde daha önce, dogu sinirlarinin sancak beyi olan Çolak Apti Pasa’nin kendisini ve askerini emniyete almak için yaptiridigi kalesaray’i varmis. Ishakpasa, sarayini o yapinin temelleri üzerine yaptirmis.

http://img232.echo.cx/img232/605/ishakpasa4dc1fh.th.jpg (http://img232.echo.cx/my.php?image=ishakpasa4dc1fh.jpg)

TÜRK MÜHRÜ

Ishakpasa Sarayi’na ancak dogundaki tepeden açilan bir kapidan girilir. Diger taraflari yirmi.otuz metre yükseklikte saglam duvarlarla çevrilidir.
Kapidan, önce dis avluya girilir. Bu avlunun atrafinda usaklar, seyis odalari, tavlalar vardi. Dis avludan iç avluya kemerli tak gibi büyük bir kapidan geçilerek girilir. Iç avluda da çesitli odalar ve koguslar vardi. Orta yerde bulunan harem dairesinin duvarlarinda Ishakpasa’yi öven beyitler bulunuyor. Kapinin iki yanina iki arslan heykeli konmus. Beylik divan odasi, yani toplanti salonu, eni 20, genisligi 30 meter olan dikdörtgen bir alani kapliyor.

Genel teskilati Topkapi Sarayi’na, kemerleri Selçuklu kemerlerine benzeyen bu anit, Anadolu’ya vurulmus silinmez Türk mühürlerinden biridir.

Ä°shak PaÅŸa Sarayı, saraydan öte bir külliyedir. Ä°stanbul Topkapı Sarayı’ndan sonra son devirde yapılmış sarayların en ünlüsüdür.

DoÄŸubeyazıt Ä°lçesi’nin 5 km. doÄŸusunda, bir dağın yamacındaki tepe üzerine kurulan Saray, Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu’nun Lale Devrindeki son büyük anıt yapısıdır. 18. yy. Osmanlı mimarisinin en belirgin ve seçkin örneklerinden olduÄŸu kadar, sanat tarihi yönünden de deÄŸeri büyüktür. Sarayın Harem Dairesi Takkapı kitabesine göre yapılış tarihi Hicri 1199, Miladî 1784′tür.

Saray binasının bulunduğu zemin vadi yakası olduğundan, kayalık ve sert bir yerdir. Eski Beyazıt şehrinin merkezinde olmasına rağmen, bu yapının üç tarafı (kuzey, batı, güney) dik ve meyillidir. Sadece doğu tarafında müsait bir düzlük vardır. Sarayın giriş kapısı buradadır. Aynı zamanda en dar cephesidir.

Saray, kalelerin özelliÄŸini kaybettiÄŸi; ateÅŸli silahların bulunduÄŸu bir çaÄŸda yapıldığından, doÄŸu yönündeki tepelere karşı müdafaası zayıftır. Cümle kapısı müdafaa bakımından en zayıf noktasıdır. Cümle kapısı bölümü, Ä°stanbul ve Anadolu’da kurulan saraylarınkinden farksız olup, taÅŸ işçiliÄŸi ve oymacılığı yönünden muntazamdır.

Türklere özgü tarihi saray örnekleri bugün ülkemizde pek az sayıda kalmıştır. Bunlardan biri de Ä°shak PaÅŸa Sarayı ve Külliyesi’dir.

İshak Paşa Sarayı şu mimari bölümlerden meydana gelir:

1- Dış cephe,
2- Birinci ve ikinci avlu,
3- Selamlık dairesi,
4- Cami binası,
5- Aşevi (Darüzziyafe),
6- Hamam,
7- Harem dairesi odaları,
8- Merasim ve eÄŸlence salonu,
9- Takkapılar,
10- Cephanelik ve erzak odaları,
11- Türbe binası,
12- Fırın,
13- Zindan,
14- İç mimariden bazı bölümler (kapılar, pencereler, dolaplar, şerbetlikler, şömineler vs.)

Saray Osmanlı, Fars ve Selçuklu uygarlığının mimari üslubunu bünyesinde toplayan bir özellik taşır. CildıroÄŸullarından II. Ä°shak PaÅŸa ile Çolak Abdi PaÅŸa’ca 1685′te yaptırılan saraya, 1784′te son ÅŸekil verilmiÅŸtir. Yapı yaklaşık olarak 115×50 m. ölçülerinde bir alana kurulmuÅŸtur. Kesme taÅŸtan yapılan sarayın doÄŸu cephesindeki portali kabartma ve süslemeleriyle Selçuklu sanatının özelliklerini yansıtır.

Saray iki avlu ve bu avluda bulunan yapılar topluluÄŸundan meydana gelmiÅŸtir. Birinci avludaki yapıların bazıları yıkılmıştır. Dört tarafı yapılarla çevrili ikinci avlu dikdörtgen planlıdır. GiriÅŸe göre saÄŸ tarafta selamlık ve onun arkasında haremlik vardır. Bunların sonunda cami ve türbe bulunmaktadır. Türbe Selçuklu kümbet mimarisi üslubunda inÅŸa edilmiÅŸtir. Saray bölümü iki kattan oluÅŸmaktadır. 366 oda da bu iki kat içinde yer almaktadır. Her odada taÅŸtan yapılmış ocaklar vardır. TaÅŸ duvarlardaki boÅŸluklar bütün yapının merkezi bir ısıtma sistemine sahip bulunduÄŸunu göstermektedir. Divan salonu 20×3 m. boyutlarındadır. Duvarları ve tabanı taÅŸtandır. Duvarları Türk hat sanatının örnekleriyle, sülüsle yazılmış ayet ve beyitlerle süslüdür. Burada yer alan “Ä°shak meram üzere kerem kıldı cihanı-Binyüzdoksandokuz buna oldu tarih” beytinden sarayın miladî 1784 yılında tamamlandığı anlaşılmaktadır. Sarayın ikinci avlusundaki türbe, kesme taÅŸtan yapılmıştır. Bu sekizgen türbe, Selçuklu türbe mimarisi geleneÄŸinin tipik örneÄŸi olan kümbet ÅŸeklindedir ve iki katlıdır. Duvarları geometrik motiflerle süslüdür. Bu türbede Çolak Abdi PaÅŸa, Ä°shak PaÅŸa ve yakınları yatmaktadır.