buzlu.org

Gediz Nehri Anadolu’dan Ege Denizi’ne dökülen Büyük Menderes Nehri’nden sonra ikinci büyük akarsuyudur.Bu yüzden önemide büyüktür.Malum kurak bir yaz geçirdiğimizi düşünürsek.

İç Batı Anadolu’daki Murat, EÄŸrigöz ve Åžaphane daÄŸlarından inen suların birleÅŸmesiyle oluÅŸan Gediz Nehri, batıya doÄŸru ilerlerken, kuzeyden Kunduzlu, Selendi, DeliiniÅŸ ve Demrek Çaylarını, güneyden ise Kulu volkanik yöresinden gelen küçük dereleri sularına katar. UÅŸak ilinin Banaz Çayı’ndan sonra ikinci önemli akarsuyudur. Akarsuyun bazı küçük kaynakları bu ilin sınırları içindedir.

Önce Kütahya il sınırları içinde akan Gediz, UÅŸak merkez ilçeye baÄŸlı Emirfakı Köyü’nün kuzeyinde UÅŸak topraklarına girer. Irmak, merkez ilçenin Güre Bucağı’na kadar kuzey-güney yönünde akar. Bu bucağın yakınlarında batıya döner ve Salihli ilçesinin kuzeydoÄŸusundan Gediz Ovası’na girer ve güneyden KemalpaÅŸa Ovası’ndan gelen Nif Çayı’nı alarak Foça tepelerinin güneydoÄŸusundan Ä°zmir Körfezi’ne dökülür. Irmağın kaynağı olan Murat Dağı’ndan Ege’de denize ulaÅŸtığı noktaya kadarki uzunluÄŸu 401 km olup su toplama havzası ise 17.500 km²’dir. Gediz’in UÅŸak’taki en önemli kolu Karabol Çayı’dır.

Taşkın dönemlerinde sık sık yatak değiştiren Gediz Nehri, yaklaşık 40.000 ha’lık bir delta oluşturmuştur. Zaman içerisinde İzmir Körfezi’ndeki bazı adalar da kara ile birleşmiş ve delta ovası içerisinde kalmıştır.

Yukarıdaki coğrafi bilgiler doğru olmakla birlikte Nehir üzerinde Manisa-Salihli İlçesi sınırları içerisinde Demirköprü Barajı inşaa edilmiştir. Baraj bir yandan elektrik üretirken diğer yandan Gediz Ovasının tarımsal amaçlı sulanması için de kullanılmaktadır. Sulama hattının Gediz Ovasına dağıtımı Salihli-Adala beldesinden yapılmaktadır.

Bugün için Gediz Havzasının en önemli sorunu ekolojik kirlilik olmuÅŸtur. GeçmiÅŸte, özellikle 80′li yıllarda yoÄŸun olarak kum ve çakıl ocaklarına ruhsat verilmiÅŸ olması, bir yandan doÄŸal yapıyı bozarak faunayı olumsuz etkilerken diÄŸer yandan nehrin su seviyesinin alçalmasına neden olmuÅŸ ve bu da içinden geçtiÄŸi ovanın yer altı sularını olumsuz etkilemiÅŸtir. Nehre, Demirköprü Barajına girmeden önce UÅŸak’ta baÅŸta dericilik olmak üzere çok sayıda sanayi tesisleri tarafından sanayi atıkları, keza Kula Ä°lçesinde aynı ÅŸekilde her türlü atık ve Barajdan sonra da Salihli, Ahmetli gibi ilçelerin atıkları deÅŸarj edilmektedir. Kirlilik o boyuttadır ki zaman zaman sığlaÅŸan Nehri bırakın büyük bir su toplama havzası olan Barajda dahi özellikle rüzgarsız günlerde su üzerinde biriken pislikler, deÄŸiÅŸik renkteki kimyasal atık öbekleri, bir labaratuvar analizi deÄŸil fakat çıplak gözle dahi açıkça görülmektedir.

Kirliliğin en önemli göstergesi özellikle Barajdan sonra Nehrin faunasında meydana gelen daralmadır. Bundan yaklaşık 20 yıl önce başta levrek olmak üzere sazan, yılan balığı, kefal gibi pek çok türün yaşadığı nehirde bugün artık çok sınırlı yerlerde ancak esasen bir çamur ve pis su balığı olan yayın bulunmaktadır. Zaten Nehrin suyunun rengi ve kokusu da durumu göstermeye yetmektedir.

Yine yukarıda verilen coğrafi bilgiler arasında Nehrin kolları arasında sayılan Nif Çayı da kirlilikten payını almıştır.

Nehir havzasının kirliliğinin engellenmesi vs amaçlar için bir Birlik kurulmuşsa da Devlet tarafından gerekli yaptırımlar uygulanmadığından geçen 6 yılda hiçbir ilerleme sağlanamamıştır.

Sonuç olarak eski çağın en önemli yerleşim havzalarından olan Gediz Nehrini bugün için kilometrelerce uzunlukta bir açık kanalizasyon isale hattına dönüştürmeyi başarmış durumdayız. Nehir flora ve faunasıyla can çekişmekte ve kendisiyle birlikte içinden geçtiği Ovayı da ölüme götürmektedir. Bunun sorumlusu ise çevre duyarlılığı olmayan açgözlü sanayici ve işletmeler, oy kaygısıyla hareket eden yerel yönetimler ve şüphesiz merkezi idaredir.