buzlu.org

GeleceÄŸin dahisi Galileo Galilei, 15 Åžubat 1564′te Pisa’da dünyaya geldi. Babası Vincenzo Galilei, Floransa’nın ünlü bir ailesinden gelmekle birlikte, orta halli bir adamdı; kendisini daha çok felsefeye vermiÅŸti. Çocukluk yıllarını babasının entelektüel yaÅŸam tarzı ÅŸekillendirmiÅŸti. Galilei, ilk önce Güzel Sanatlar Akademisi’ne yazıldı; ancak, 17 yaşında babasının isteÄŸi üzerine Tıp Fakültesi’ne baÅŸladı. Onun gözü ise, mekanik bilimlerdeydi. MatematiÄŸe büyük bir merak sarmış, makinelerin matematiksel hesaplamaları konusunda yoÄŸunlaÅŸmıştı. 18 yaşındayken, babası da Floransa’ya dönünce, meydanı boÅŸ buldu ve üniversite derslerini bir kenara bırakarak, bir aile dostundan gizlice matematik dersleri almaya baÅŸladı. Öğretmeni Ostilio Ricci, matematikle birlikte fiziÄŸe de meraklıydı.

Arkhimedes’in hayranıydı; bu büyük bilginin tüm eserlerini ezberlemiÅŸ, icatlarına temel olan matematik kurallarını incelemiÅŸti. Galilei, aldığı dersler sırasında devrim yaratacak fikirlerini de ÅŸekillendirmeye baÅŸlamıştı: Gezegenlerin hareketleri gibi doÄŸal fenomenler matematikle açıklanabilirdi. Bu iddia, ÅŸimdi çok aykırı görünebilir, ancak, 16. yüzyılda evrenle ilgili araÅŸtırmalar yapan bilim adamları tek bir kaynaÄŸa dayanıyorlardı: Yunanlı filozof Aristoteles, M.Ö. 4. yüzyılda, bilime iliÅŸkin her türlü yaklaşımı inceleyen düşünür, gününün koÅŸullarında pek çok soruyu cevaplamaya çalışmıştı.

Ancak doğaldır ki, ileri sürdükleri tartışılmaya başlamıştı. Galilei hayatını Aristoteles öğreti-lerine saldırarak ve onu körü körüne izleyenlerle savaşarak geçirdi. Bunun gerçekleşmesinde gerekli ipuçlarını, ona Ricci sunmuştu.
Galilei, Pisa Katedrali’nde otururken, tavanda asılı duran lambanın gidiÅŸ geliÅŸleri dikkatini çekti. Lamba bir düzen içinde sallanıyordu. Bu konuda yaptığı deneyler sonucunda; salınımların eÅŸzamanlı olduÄŸunu, matematik kurallarını izlediÄŸini; dolayısıyla, zamanı belirtmede sarkacın kullanılabileceÄŸini ortaya koydu. Ayrıca, bu yöntemle hastaların nabızlarını ölçmeye yarayan bir de cihaz geliÅŸtirdi.

BuluÅŸu, Galilei’nin tıp profesörlerini bir süreliÄŸine memnun etmiÅŸti. Ancak 1585′te, kendisine destek verilmesi isteÄŸini reddettiler ve saygısızlık ettiÄŸi gerekçesiyle onu kovdular. Bu olayı izleyen yıllarda, zamanının büyük bir bölümünü matematik öğrenmeye ve çalışmalarına ayırdı. Artık tek bir hayali vardı: profesyonel bir matematikçi olmak.1588′e gelindiÄŸinde, beÅŸ üniversiteden ret cevabı almış, hatta bir ara doÄŸduÄŸu kentten ayrılmayı bile düşünmüştü. Ancak, sonunda Pisa’da üç yıllığına matematik dersi verme isteÄŸini kabul ettirdi. Tabii ki, burada da rahat durmayacak ve meslektaÅŸlarını kızdırmaya devam edecekti.

MeslektaÅŸlarından bir kısmı, deney yönteminin Aristoteles’e körü körüne baÄŸlanmaktan daha doÄŸru bir yol olduÄŸunu kabul ediyordu. Ancak yine de, “cisimlerin düşüşü” ile ilgili Aristoteles’in geliÅŸtirdiÄŸi fizik yasasını benimsiyorlardı: Ağır cisimler daha hızlı, hafif cisimler daha yavaÅŸ düşer. Galilei ise, bu yasayı çürütmeye koyuldu. O; kâğıt, tüy gibi hafif cisimlerin yavaÅŸ düşmesinin havanın karşı koymasından ileri geldiÄŸini; gerçekte ise, aynı yükseklikten bırakılan farklı ağırlıktaki iki cismin, yere aynı zamanda düşeceÄŸini ileri sürüyordu. Pisa’daki ünlü eÄŸri kuleye çıktı, biri büyük, ağır; diÄŸeri küçük, hafif iki topu aynı anda bıraktı. Ä°kisi de aynı anda yere düşmüştü.

Bu deney, üniversitedeki diÄŸer profesörleri fazlasıyla kızdırmıştı. GerçeÄŸin yüzlerine vurul-masını hazmedemeyen okul yönetimi, Galilei’nin sözleÅŸmesini yenilemedi. 28 yaşındaki bilim adamı, baÅŸka sulara yelken açmak zorunda kaldı. Uzun uÄŸraÅŸlar sonunda, Padova’ya yerleÅŸti ve kent dükünün himayesi altında Padova Ãœniversitesi’nin matematik kürsüsünden kabul ce-vabı aldı. En ünlü keÅŸiflerini ve teorilerini, bu üniversitedeki yılları sırasında gerçekleÅŸtirecekti.
1602′de yine Aritoteles’in yasalarını çürütmeye çalışmakla meÅŸguldü. ÇeÅŸitli ağırlıkta toplar alarak, bunların bırakıldıkları zeminin eÄŸrilik derecesine göre yavaÅŸ ya da hızlı düşeceklerini kanıtlamaya giriÅŸti. OluÄŸa benzeyen tahta, sırasıyla çeÅŸitli açılarda eÄŸri tutuldu. Cisimlerin ağırlıklarına göre deÄŸil, tahtanın eÄŸrilik derecesine göre hızlı ya da yavaÅŸ yuvarlandıkları görüldü.
Galilei’nin eline koz verecek bir baÅŸka olay da, Ekim 1604′te yaÅŸandı. Yıldız patlaması ÅŸeklinde tanımlanan üstnova, tartışmayı baÅŸlatan kıvılcım olmuÅŸtu. Avrupalı gökbilimciler, Ophiucus Takımyıldızı’nda meydana gelen büyük bir patlama keÅŸfetmiÅŸlerdi. Halbuki Aristoteles, yıldızların yerlerinden kımıldamayan sabit cisimler olduÄŸunu belirtmiÅŸti. Galilei, bu konuyla ilgili olarak pek çok konferansa katılınca, Padova Ãœniversitesi profesörlerini de karşısına aldı.
1609′da, Hollandalılar’ın uzaktaki cisimleri daha yakın gösteren bir cihazı keÅŸfettiklerini duyması, onun için bir dönüm noktası oldu. Bu cihaz teleskoptu.
Galilei, Venedik’teyken kendi adını taşıyan ıraksak mercekli dürbünle bu keÅŸfi geliÅŸtirdi ve gökcisimlerini incelemeye baÅŸladı. Gördükleri, Aristoteles’in tüm iddialarını yerle bir ediyordu. Önce, Ay üzerinde gözlemler yaparak daÄŸların yüksekliÄŸini ölçtü. GüneÅŸ üzerindeki lekeleri saptadı. Bugün de “Galilei Uyduları” diye anılan, Jüpiter’in ekseninde dönen uyduları keÅŸfetti.
Ancak en çok endiÅŸe uyandıran buluÅŸu Venüs’tü. Galilei, Venüs’ün de Dünya’nın hareketlerine benzer evreler geçirdiÄŸini gördü. Aristoteles’e göre Dünya, evrenin merkeziydi ve diÄŸer gezegenler onun yörüngesinde yer alıyordu. Dolayısıyla, Venüs’ün tam bir daire çizmesi ge-rekliydi, yarım daire deÄŸil. Ancak, teleskopu bunu göstermiyordu. Galilei, Dünya’nın evrenin merkezi olmadığına iliÅŸkin çok somut bir kanıt elde etmiÅŸti.
BuluÅŸlarını 1610 yılında yayımladığı Yıldızların Habercisi (Sidereus Nuncius) baÅŸlıklı kitabında açıklayınca, büyük bir yankı uyandırdı ve uluslararası alanda ün kazandı. Bu kitapla Vatikan’ın dikkatini de üzerine çekmiÅŸti. BaÅŸta her ÅŸey iyi gidiyordu: Papanın gökbilimcilerine teleskopuyla bir sunum yapması için davet edilmiÅŸti, bunun yanı sıra iddialarını sevinçle karşılamışlardı.
Ancak Galilei, iki konuda Vatikan’ı karşısına aldı. KeÅŸiflerinden de aldığı cesaretle, GüneÅŸ Sistemi’nin merkezinin GüneÅŸ olduÄŸunu kendisinden 70 yıl önce ileri süren Kopernik’i des-tekledi. Ä°kinci olarak da, teleskopuyla gökyüzüne bakmak istemeyen Aristotelesçilerle yine dalga geçti.
Ãœnleri ve meslekleri tehdit altına girmeye baÅŸlayan bilim adamları, Galilei’nin Kopernik’i desteklemesiyle Ä°ncil’e sarıldılar. Yehova’nın Eski Ahit’inde aradıklarını buldular: Bir öyküde, GüneÅŸ’in hareketsiz durduÄŸunun “varsayıldığı” belirtiliyordu. Bu da, aslında GüneÅŸ’in hareket ettiÄŸi anlamında yorumlanabilirdi.
Galilei’nin düşmanları, Kopernik ve onun görüşlerini benimseyenlerin Kutsal Kitap’ın doÄŸru-luÄŸunu karalamaya ve yalanlamaya çalıştıklarını ilan ettiler. Bu nedenle de dini inkâr suçunu iÅŸlediklerini öne sürdüler. Vatikan’ın şüpheli inkârcıları araÅŸtıran görevlileri konuya el koy-makta geç kalmadılar. Galilei için bundan sonraki durak artık belli olmuÅŸtu: Engizisyon!!!
5 Mart 1616′da, Yüksek Din Kurulu bir emirname yayımladı. Engizisyon kurumunun yüksek mahkemesi sayılan bu kurul, emirnamesiyle, Kopernik’in bütün kitaplarını yasaklıyordu. On-dan birkaç gün sonra da, kardinal Bellarmino, Galilei’yi sarayına çağırarak, papa ile Yüksek Kurul’un ortak emrini bildirdi. Kendisinden
Kopernik’in görüşlerine katılmaktan vazgeçme-sini istedi. Galilei boyun eÄŸer gibi göründü. Çünkü bunun bir oyun olduÄŸunu, karşı gelecek olursa Bellarmino’nun bunu “suçu açıkça kabul etmek” sayacağını ve Engizisyon Mahkemesi’nde aleyhinde kanıt olarak kullanacağını anlamıştı. Galilei bu seferlik ucuz atlatmıştı.

Aydın bir din adamı olan papa VIII. Urbano’nun Vatikan’ın başına geçmesiyle biraz olsun rahatladı. 1624 yılında, GüneÅŸ Sistemi’yle ilgili teorileri tartışacağı yeni bir kitap yazmaya baÅŸladı. Ancak bir ÅŸart koÅŸulmuÅŸtu: Kitapta hiçbir teorinin tam olarak doÄŸru olduÄŸunun bili-nemeyeceÄŸi, bunu sadece Tanrı’nın bilebileceÄŸi vurgulanmalıydı. 1632′de, Ä°ki Büyük Dünya Sistemi, Ptolemaios ve Kopernik Sistemleri

Ãœzerine KonuÅŸmalar (Dialoge Sopra i due Massimi Sistemi de Mondo, Ptolemaico e Copernico) adlı kitabını yayımladı. Kitap, Avrupa’da büyük ilgi gördü ve bilim literatürünün klasik eserleri arasındaki yerini aldı. Büyük bilgin, bu eserinde de Kopernik’i savunmuÅŸtu. Büyük fırtına koparan eser, gericileri endiÅŸeye düşürmüştü. Onlara göre, Galilei’nin kitabıyla “yer, gök alt üst olmuÅŸtu”. Galilei bunun böyle olacağını önceden bildiÄŸi için, kitabında Simplicius’u şöyle konuÅŸturmuÅŸtu: “Yeni düşünce tarzı yerle göğü alt üst ediyor!”
633′te, 69 yaşındaki bilim adamı, dini inkâr suçundan Roma’ya çaÄŸrıldı. Uzun sorgulamalar sonunda, mahkemenin iÅŸkence kararı kendisine bildirilince, birdenbire durgunlaÅŸtı. Belki davası uÄŸruna her türlü iÅŸkenceye göğüs gerebilirdi, ama, çektiÄŸi acıların bilime ne yararı olacaktı ki? Kopernik’in sistemini redde zorlanmıştı, o da bunu kabul etti. Ä°ddiasından vazgeçmiÅŸti; dizlerinin üzerinde doÄŸrulurken şöyle mırıldanmıştı: “Her ÅŸeye raÄŸmen Dünya dönüyor”.
Ömür boyu hapse mahkûm edilen Galilei, Floransa yakınlarında bir evde son 9 yılını göz hapsinde geçirdi. Bu soyutlanmış yaÅŸamı sırasında, bilimsel çalışmalarını sürdürdü. Hareket ve güç konusunda yazdığı kitabı Mekanikle Ä°lgili Ä°ki Yeni Bilim Ãœzerine Söylevler ve Matematiksel Kanıtlar (Discorsi e Dimostrazioni Mathematice Intorno a Due Nuove Scienze Attenenti alla Mecanica), Galilei’nin bilim dünyasına kattığı en önemli eserlerden biri. Bu kitabıyla bir kez daha, bilimsel devrimlerin matematiÄŸe dayandığını kanıtlıyordu.

8 Ocak 1642′de, 77 yaşında öldü.