buzlu.org

Ebu Reyhan Muhammet ibn Ahmed el-Biruni, 11. yy’ın ünlü Müslüman hükümdarlarından biri olan Mahmut Gaznevi’nin sarayında çalışan ünlü bir bilgedir. El-Biruni, fizikte, metafizikte, matematikte, coÄŸrafyada ve tarihte eÅŸit etkinliÄŸe sahip çok yönlü bir bilim adamıydı.

973′te “Ural” yakınlarındaki Kheva ÅŸehrinde doÄŸmuÅŸ olan el-Biruni, ünlü hekim Ä°bn Sina’nın çaÄŸdaşıdır.
Erken bir yaÅŸta, alimliÄŸinin ünü yayıldı ve Sultan Mahmut Gaznevi anavatanını fethedince, el-Biruni’yi birkaç kere Hindistan’a seferlerinde kendisi ile birlikte götürdü. Böylece, 20 yıllık bir dönem sırasında tüm Hindistan’ı gezip görme olanağına sahip oldu. Yunanca ve Arapça bilim ve felsefe öğrettiÄŸi Pandit (Hindu din alimleri)’nden Hint felsefesi, matematik, coÄŸrafya ve din öğrendi. Bilgi toplamaya ve ilme kendi orijinal katkılarını yapmaya harcadığı40 yıldan sonra, 75 yaşındayken 1048′de öldü.

Hindistan’a yaptığı geziler hakkındaki gözlemlerini, alt kıtanın tarihi ve sosyal koÅŸullarının grafik bir anlatımını veren Kitab al-Hind isimli ünlü kitabında yazdı. Bu kitabın sonunda, biri nesnelerin yaratılışları ve türleri ile ilgili olan Sakaya isminde, ve ikincisi de ruh vücudu terkettikten sonra neler olduÄŸu ile ilgili Patanjal adlı, Arapça’ya çevrilmiÅŸ olan iki Sanskritçe kitaptan bahsetmektedir.

Hindistan hakkındaki betimlemeleri o kadar mükemmeldir ki 600 yıl sonra Ebu-el-Fadıl tarafından Ekber’in saltanatı esnasında yazılmış olan Aein-i-Akbari bile el-Biruni’nin kitabına çok ÅŸey borçludur. ‘Indus’ vadisinin alüvyonlarla doldurulmuÅŸ eski bir deniz havzası olarak düşünülmesi gerektiÄŸini gözlemlemiÅŸtir.

Hindistan’dan dönüşünde, el-Biruni Sultan Mesud’a ithaf ettiÄŸi ünlü kitabı Qanun-i Masoodi (al-Qanun al-Masudi, fi al-Hai’a wa al-Nujum)’yi yazmıştır. Kitap astronomi, trigonometri, güneÅŸe ait, aya ait ve gezegenlere ait hareketler ve ilgili konular hakkında birkaç teoremden bahsetmektedir. Bir diÄŸer tanınmış kitabı al-Athar al-Baqia’da, ulusların eski tarihleri ve bunlarla ilgili coÄŸrafi bilgiler hakkında baÄŸlantılı bir anlatıma teÅŸebbüs etmiÅŸtir. Bu kitapta, dünyanın rotasyonundan bahsetmiÅŸ ve çeÅŸitli yerlerin enlem ve boylamlarının doÄŸru deÄŸerlerini vermiÅŸtir. Aynı zamanda bu kitapta fiziki ve ekonomik coÄŸrafyaya da birkaç açıdan katkılarda bulunmuÅŸtur.

DiÄŸer bilimsel katkıları 18 farklı taşın yoÄŸunluklarının doÄŸru belirlemesini içermektedir. Aynı zamanda kapsamlı bir tıp malzemeleri (materia medica) kitabı olan, o zaman konu hakkında mevcut Arap bilgisi ile Hint tıbbını birleÅŸtiren Kitab-al-Saidana’yı yazdı. Kitabı Kitab-al-Jamahir çeÅŸitli deÄŸerli taÅŸların özellikleri ile ilgilidir. El-Biruni, aynı zamanda bir astrologtur ve kehanetlerinin doÄŸruluÄŸuyla insanları hayrete düşürmesi ile ünlüdür. Durum prensibini tertipleyerek, Hintçe sayılara net bir açıklama getirmiÅŸtir. Satranç oyunu münasebetiyle geometrik bir dizinin toplamı ÅŸu sayıyı çıkarmaktadır:

16¹⁶-1 = 18,44,6,744,073,709,551,619.

Sadece bir cetvel ve bir pergel ile çözülemeyen açının üçe bölünmesi ve diÄŸer problemler için bir yöntem geliÅŸtirdi. El-Biruni, dünyanın geri kalanından yüzyıllar önce, Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönüp dönmediÄŸi sorusunu tartışmıştır. Astronomi ile ilgili olaylara iliÅŸkin deneyler yapan ilk kiÅŸidir. Ä°bn el-Haytam gibi diÄŸer Müslüman bilim adamları ile birlikte ele alındığında onun bilimsel metodu modern bilimin ilk kuruluÅŸunu hazırlamıştır. Ses hızıyla kıyaslandığında ışık hızının sınırsız olduÄŸunu belirlemiÅŸtir. DoÄŸal kaynakların ve artezyen kuyularının iÅŸleyiÅŸini ulaÅŸtırma araçlarının hidrostatik prensibi ile açıklamıştır. AraÅŸtırmaları “Siyam” ikizleri olarak bilinenler dahil, çeÅŸitli hilkat garibelerinin tanımını içermektedir. 3, 4, 5, 6 veya 18 taç yapraklı olan, fakat asla 7 veya 9 taç yapraklı olanlar deÄŸil, çiçekleri gözlemlemiÅŸtir.

Çok sayıda kitap ve ilmi eser yazmıştır. Yukarıda bahsedildiÄŸi gibi Kitab-al-Hind (Hindistan Tarihi ve CoÄŸrafyası), al-Qanun al-Masudi (Astronomi, Trigonometri), al-Athar al-Baqia (Eski Tarih ve CoÄŸrafya), Kitab al-Saidana (Tıp Malzemeleri Ä°limi) ve Kitab al-Jamahir (DeÄŸerli TaÅŸlar)’dan ayrı olarak, kitabı al-Tafhim-li-Awail Sina’at at-Tanjim matematik ve astronominin bir özetini vermektedir.

Ä°slam’ın çok büyük bilim adamlarından biri, ve hepsi ele alındığında tüm zamanların en büyüklerinden biri olarak kabul edilmektedir. EleÅŸtirel ruhu, gerçeklik aÅŸkı ve bilimsel yaklaşımı bir hoÅŸgörü duyusu ile birleÅŸmiÅŸtir. Bilgiye olan ÅŸevki ‘Allah cehaleti mazur görmeyen Kadiri mutlaktır’ görüşünden de anlaşılabilir.