Åžiddetli ve sürekli don olayı tarımsal faaliyetlerdeki en büyük risk olduÄŸu gibi, karların erimesini engelleyerek ve yeryüzünün geçirgenliÄŸini imkansız hale getirerek hidrolojik açıdan da önemli rol oynamaktadır. Don, kısaca sıcaklığın 0°C’ın altına düşmesiyle veya 0°C’a yakın derecelerinde meydana gelen bir olaydır.
OLUÅžUMU
Yer yüzeyinin radyasyon ve kondüksiyon ile aşırı soÄŸumasına neden olan olaylar donun oluÅŸması için elveriÅŸli temel koÅŸulları saÄŸlarlar. Özellikle belirli bir yerin soÄŸuk ve kuru bir polar hava kütlesi tarafından doldurulması, havanın açık ve sakin olması, atmosferin su buharı oranının düşük olması, karasal bir sıcaklık rejimi don için elveriÅŸli koÅŸulları oluÅŸtururlar. Bu koÅŸullar altında kondüksiyon ve radyasyonla yeryüzü sıcaklığının özellikle geceleyin aşırı düşmesi, sıcaklığın 0°C’ın altına inmesiyle donun oluÅŸmasına yol açar.
TopoÄŸrafik yapı da don oluÅŸumunda önemli bir rol oynar. Yükseklerde soÄŸuyan ve ağırlaÅŸan hava, yer yer çukur alanlarda toplanarak bu kısımların don tarafından etkilenmesine neden olur. Åžunu da belirtmeliyiz ki, geniÅŸ alanlarda sıcaklık 0°C’ın üzerinde olduÄŸu halde topoÄŸrafik yapının elveriÅŸli olması nedeniyle don olayı meydana gelebilir.
Gerek toprağın yapısının ve bitki örtüsünün türünün ve gerekse de kar örtüsünün, don oluşumu ve don olayıyla meydana gelen buzun özellikleri üzerinde çeşitli etkileri söz konusudur. Yer yüzeyinin donma hızı içerdiği suyun miktarına da bağlıdır. Çok nemli topraklar kuru topraklara göre daha yavaş donarlar. Ormanlık alanlar ise açık alanlara göre daha yavaş ve aynı zamanda daha yüzeysel olarak donarlar.
Yeterli düzeydeki kar örtüsü, adeta yer yüzeyini dona karşı koruyan bir battaniye rolü oynar. Deneyler, yeterli kalınlıktaki kar örtüsünün donmuş toprağı çözdüğünü de göstermiştir. Bu çözülme derin kısımlarda başlayıp yüzeye doğru ilerler. Ancak, kar erimeye başlarsa sızan suyun etkisi ile çözülme üst kısımlardan da başlayabilir.
KORUNMA
Dona karşı korunmada ilk aşama, dondan en az zarar görebilecek yerlerin tesbit edilmesidir. Havanın daha hareketli olması nedeniyle yamaçlar don tehlikesiyle daha az karşılaşırlar. Göl ve deniz kıyılarındaki rüzgarın etkisindeki yerler, burunlar ve yarımadalar da dondan nispeten daha az zarar gören yerlerdir.
