Saltanatın kaldırılmasının ve Lozan Barış AnlaÅŸması’nın ardından TBMM’de en çok tartışılan konulardan biri, yeni devletin niteliÄŸi sorunuydu. Kendisi bir hükümet olan TBMM’nin ayrı bir hükümeti ve bu hükümet yönetecek bir baÅŸbakanı bulunmaması, meclis içinden bakanların seçiminde adayların gerekli oyu saÄŸlamakta güçlük çekmeleri, sürekli sorunlara yol açmaktaydı.
27 Ekim 1923′te Ali Fethi (Okyar) Bey baÅŸkanlığındaki hükümetin istifası ve Cumhuriyet Halk Partisi grubunun yeni hükümet listesi üstünde anlaÅŸmaya varmaması üstüne, Atatürk 28 Ekim gecesi arkadaÅŸlarını toplayarak sorunun gerçek çözümüyle ilgili düşüncesini açıkladı ve Ä°smet Ä°nönü’yle o gece, devletin niteliÄŸinin cumhuriyet olduÄŸunu saptayan bir yasa tasarısı hazırladı.
Ertesi gün TBMM, yapılan iÅŸin “çoktan doÄŸmuÅŸ olan çocuÄŸun adını koymak” olduÄŸunun milletvekillerine açıklanmasından sonra, saat 20.30′da Anayasa deÄŸiÅŸikliÄŸini kabul ederek cumhuriyeti ilan etti ve oybirliÄŸiyle alınan bu karardan sonra cumhurbaÅŸkanı seçimine geçeek, gene oybirliÄŸiyle Gazi Mustafa Kemal PaÅŸa’yı Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaÅŸkanı seçti.
Mustafa Kemal PaÅŸa,1921 Anayasası’nın ilk maddelerinde yer alan “Hâkimiyet kayıtsız ÅŸartsız milletindir” ve “Millî iradeyi millet namına temsil eden tek yetkili organ Türkiye Büyük Millet Meclisi’dir ” ifadelerini daima “Cumhuriyet” ÅŸekliyle yorumlamıştır.
Gerçekten de 1921 TeÅŸkilât-ı Esasiye Kanunu ile kurulmuÅŸ olan siyasî rejim geniÅŸ anlamı ile Cumhuriyet’ten baÅŸka bir ÅŸey deÄŸildi. Ancak Cumhuriyet resmen ilân edilmemiÅŸ ve devlet baÅŸsız bir ÅŸekilde kurulmuÅŸtur .
26 Ekim 1923′de ortaya çıkan bir hükûmet buhranı sonucu BaÅŸvekil Fethi Bey istifasını vermiÅŸti. 28 Ekim akÅŸamı Çankaya’da yeni hükûmet teÅŸekkülü ile ilgili çalışmalar sırasında Cumhuriyetin ilanı kararlaÅŸtırıldı. Toplantı sonrasında Mustafa Kemal PaÅŸa, Ä°smet PaÅŸa ile birlikte 1921 anayasasının bazı maddelerini deÄŸiÅŸtiren deÄŸiÅŸikleri tespit ettiler.
29 Ekim 1923 günü konu önce Halk fırkası grubunun öğleden sonraki oturumunda gündeme geldi. Mustafa Kemal PaÅŸa’nın bir gün önce tespit ettiÄŸi deÄŸiÅŸiklikler uzun görüşmelerden sonra kabul edildi. Kanun teklifi, Kanun-i Esasi encümeni tarafından usulen incelenerek meclise sunuldu. TBMM 29 Ekim 1923 tarihinde 364 sayılı kararla Cumhuriyeti ilân etti. Cumhuriyetin ilânı ile 1921 Anayasası’nın 1,2,4,10,11 ve 12. maddeleri ÅŸu ÅŸekilde deÄŸiÅŸtirilmîştir.
Birinci maddeye “Türkiye Devleti’nin ÅŸekl-i hükûmeti Cumhuriyettir” cümlesi eklenmiÅŸtir.
Ä°kinci madde; “Türkiye Devletinin dini Ä°slâm, resmî lisanı Türkçedir” ÅŸekliyle tespit edilmiÅŸtir. Bu madde 1921 Anayasası’nda mevcut olmayıp ana yasamıza ilk defa girmiÅŸtir.
Dördüncü madde; Türkiye Devleti Büyük Millet Meclisi tarafından idare olunur. Meclis, hükûmetin ayrıldığı idare konularında Bakanlar Kurulu vasıtasıyla yönetir.
Onuncu madde; Türkiye Cumhurbaşkanı Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu tarafından ve kendi üyeleri arasından bir seçim dönemi için seçilir. Cumhurbaşkanlığı görevi yeni Cumhurbaşkanının seçilmesine kadar devam eder. Görev süresi biten Cumhurbaşkanı yeniden seçilebilir.
On birinci madde; Türkiye CumhurbaÅŸkanı devletin baÅŸkanıdır. Bu sıfatla gerekli gördükçe Meclis’e ve Bakanlar Kurulu’na baÅŸkanlık eder.
On ikinci madde; BaÅŸbakan, CumhurbaÅŸkanı tarafından ve meclis üyeleri arasından seçilir. DiÄŸer bakanlar, BaÅŸbakan tarafından ve yine Meclis üyeleri arasından seçildikten sonra CumhurbaÅŸkanı tarafından hepsi birden Meclis’in onayına sunulur.
Meclis toplantı hâlinde deÄŸil ise, onaylama Meclis’in toplantısına bırakılır.
Yapılan bu önemli deÄŸiÅŸiklerden sonra aynı gün CumhurbaÅŸkanlığı seçimi yapılarak, Mustafa Kemal PaÅŸa yeni Türk Devletinin ilk CumhurbaÅŸkanı olmuÅŸtur. 30 Ekim 1923′te ise Malatya Mebusu Ä°smet PaÅŸa, M. Kemal PaÅŸa tarafından BaÅŸbakan olarak atanmış ve yeni kabine teÅŸekkül ettirilmîştir.
Sizde Yorumunuzu Yazın
Ama önce siteye Buradan giriş yapın Hala Üye değilseniz Buradan üye olabilirsiniz.
