buzlu.org

Böyle bir tasarı Newcomen’in makinesiyle bile hayalden öteye gidebilecek gibi deÄŸildi. Daha önce tanımını yaptığımız üç metre uzunluÄŸunda ve sarkacı yedi metreye varan dev aracı bir gözümüzün önüne getirelim. Böylesine bir hantal makineyi bir arabaya, hatta bir gemiye yüklemeyi düşünmek düpedüz gülünçtü. Ãœstelik bir soÄŸutma makinesi olduÄŸuna göre araçta ayrıca tonlarla soÄŸuk su bulundurulması gerektirmekteydi. Bu su, gemi için bir sorun deÄŸilse de bunca hantallığı bir kara taşıt aracında bir an düşünmek bile saçmaydı, öyle ki bu yolda ısrar edenlerin hepsinin acı hayal kırıklıklarına uÄŸrayacakları kesindi.

Böyle olduğu halde, Fransız askeri mühendisi Joseph Cugnot (1725-1804), umutsuzluğa kapılmadı. Çok ufak tipte inşa ettiği bir Newcomen makinesini bir arabaya yükledi. Buharı sıvılaştırma işini hava ile gerçekleştirdi. Hantal sarkacın yerine bir dişli çark mandalı koydu. Tek ve büyük bir kazan yerine buharı sırayla alan iki ufak silindir yerleştirdi.

Makinesinin prototipi 1769′da tamamlandı. Bu üç tekerlekli bir yük arabası olup tek ön tekerlek hem itici hem de yön verici görevini yükleniyordu. Bu araç 1770′te denendi. Zamanında yazılmış bir anı bu aracı şöyle tanımlar:

“2.500 kg.’lık bir topu taşıyan hemen hemen aynı ağırlıktaki bu araç bir saatte 5/4 fersah yol aldı.”

Cugnot ne yazık ki buharlaÅŸma yoluyla eksildikçe kazanın suyunu yenileyecek bir sistem kurmayı ihmal ettiÄŸinden 15 dakikada bir durmak ve su ikmali yapıp kaynamasını beklemek gerekiyordu. Ciddi bir sakıncaydı bu. O kadar ki; baÅŸta aracı top taşıma iÅŸinde kullanmayı düşünen askeri mühendisler, bundan çabuk caydılar. Aradan otuz yıl geçti, bir yenilik getirilmeyen makine Napolyon’a teklif edildiÄŸinde, o bite bu sakıncanın bir Watt makinesi sayesinde giderilebileceÄŸini ve bunun gerçekleÅŸmesi halinde eÅŸsiz bir savaÅŸ aracı elde edebileceÄŸini tahmin edemedi.

Cugnot’nun makinesinin sakıncaları ne kadar büyük olursa olsun bunların giderilemeyecek türden olmadığını ve makinenin kullanışlı hale getirilebileceÄŸini yalnız iki kiÅŸi anladı: Bunlardan biri, daha önce de sözünü ettiÄŸimiz William Murdock oldu. Cugnot’nun çalışmalarından haberi var mıydı, yok muydu, bilemiyoruz. Ancak, halen Birmingham Müzesinde bulunan onun tarafından yapılmış bir makine, buharlı araçlar üzerinde çalışmış olduÄŸunu ispatlamaktadır.

Yüksek basınçlı kazan ve bir çift-etkili Watt makinesiyle hareket eden bu araç, 1784′ten 1792′ye kadar kusursuz iÅŸledi. Ama o tarihte ilk otomobil kazası da yapıldı. Araç sürücüsünün yönetiminden çıkıp zavallı bir yayaya tampon darbesi indirmiÅŸ, adamcağızı korkudan baygın düşürmüştü. Teknik engeli yenen ikinci kiÅŸi, yine daha önce sözünü ettiÄŸimiz Oliver Evens’tir. Beygir gücüne ihtiyaç duyulmayan bir araba icat etmeyi 1786′da düşünmüş, ama çalışmalarına ancak 1800′de baÅŸlayabilmiÅŸti. Daha önce de buharlı bir deniz tarama gemisi inÅŸa etmiÅŸti. KeÅŸfettiÄŸi yüksek basıncı bir arabaya uygulayarak Philadelphia sokaklarında gezmeye baÅŸladı.

Ama 1795′te kendisine bir sermayedar ortak bulmak üzere Londra’ya temsilci gönderme gibi bir hataya düştü. Temsilci baÅŸarısızlıkla döndü ve elindeki belgeler Richard Trevithick adlı bir adamın eline geçti (1771-1833). Bu adam kuzeni Vivian ile birlikte, Evens’in makinesinden yararlanmayı bildi ve atölyelerinde onunkine çok benzeyen arabalar imal ederek piyasaya sürdü. Bu buharlı ilk otomobil, Camborne (Cornoualles) Plymouth arasındaki 120 km.’lik yolu, saatte yaklaşık olarak 16 km. hızla gitmeyi baÅŸardı. Kendi türünde en baÅŸarılı olan bu araç, Londra Sergisinde de gösterildi, ama hiç bir kapitalist ona sermaye baÄŸlamaya cesaret edemedi.

Cugnot’dan beri bu hep böyle oluyordu; çünkü 1769′ dan bu yana artık geliÅŸmiÅŸ olmakla birlikte buharlı makine kendini bir türlü kabul ettiremiyordu. Evens ve Trevithick’in makineleri geliÅŸmiÅŸ araçlardı ve taşıma iÅŸlerinde baÅŸarıyla kullanılabilirdi. Ama nedense, hiç kimse parasını tehlikeye sokmak istemiyordu. Bu nedenle buharlı araba denemesi tam bir baÅŸarısızlıkla sona eren bir serüven oldu.

Başarısızlığı iki nedene bağlayabiliriz: O dönemde insanlar alıştıklarından başka türlü bir taşıma aracına pek ihtiyaç duymamakta; sonra bir taşıt aracının hayvandan başka bir itici güçle sürülebileceğini düşünememekteydiler. Böyle bir önyargının karşısında elbette ki, mucitlerin eserleri ne kadar güvenilir ve gelişmiş olursa olsun kendini kabul ettiremezdi.

Kaldı ki, o dönemin insanlarında çaÄŸdaÅŸlarımıza benzer bir geliÅŸme hevesi de yoktu. Bugün en kalın kafalı bile on yirmi ya da yüz yıl sonra bütün makinelerin en geliÅŸmiÅŸ duruma ulaÅŸacağından ve ulaşımın daha hızla yapılacağından kuÅŸkusu yoktur. Trenden otomobile, otomobilden uçaÄŸa, uçaktan füzeye geliÅŸme hızla gerçekleÅŸtirilmiÅŸ, geçmiÅŸteki bu geliÅŸim ilerisi için bir garanti olmuÅŸtur. 2000 yılının tekniÄŸinin 1970′inkinden kat kat üstün olmayacağını artık kimse aklının köşesinden geçiremez. Bunun tersine 1800 yıllarında sürekli geliÅŸmeye olan inanç yaygın deÄŸildi çünkü, sınırlı bir lüksün dışında çoÄŸunluk hep aynı ÅŸekilde yaÅŸamışlardı. Bu durumun deÄŸiÅŸeceÄŸini tahmin edemiyorlardı. Watt’ in makinesi fabrikaları iÅŸletmek; at, taşıtları çekmek ve rüzgâr da deÄŸirmeni döndürmek içindi.

Bu ruh tembelliği buharlı makinenin ulaşım araçlarına uygulanmasının elli yıl geciktirdi. Ocağı, kömür yığını ve koca. bacasıyla hantal görünümü karşısında onu ancak sabit bir, makine olarak düşünüyorlardı. Bu koca şeyin bir posta arabasına yüklenip onu çekmesi düşünülebilir miydi? Düzenli) bir hizmeti böylesine sevimsiz bir araca bırakmak ne maskaralıktı!