buzlu.org

Adenozin 5′-trifosfat, hücre içinde bulunan çok iÅŸlevli bir nükleotittir. Ä°ngilizce Adenosine Triphosphate’dan ATP olarak kısaltılır, en önemli iÅŸlevi hücre içi biyokimyasal reaksiyonlar için gereken kimyasal enerjiyi taşımaktır. Fotosentez ve hücre solunumu (respirasyonu) sırasında oluÅŸur. ATP, bunun yanısıra RNA sentezinde gereken dört monomerden biridir. Ayrıca ATP, hücre içi sinyal iletiminde protein kinaz reaksiyonu için gereken fosfatın kaynağıdır.
Kimyasal Özellikleri
ATP, adenozin ve üç fosfat grubundan oluÅŸur. Adenozinden itibaren sayınca ikinci ve üçüncü fosfat grupları arasındaki bağın enerjisi çok yüksektir. Bu bağın kırılmasıyla ATP, ADP’ye dönüştüğü zaman meydan gelen enerji deÄŸiÅŸimi, hücre içinde -12 kCal/mol, labortuvar ÅŸartlarında ise -7,3 kcal/mol’dür. Açığa çıkan bu büyük enerji miktarı, biyokimyasal reaksiyonlarda ATP’nin bir kimyasal enerji deposu olarak kullanılmasına yarar.


Sentezi

ATP çeşitli yollarla sentezlenebilir. Aerobik şartlarda ATP sentezi mitokondrilerde, oksidatif fosforilasyon yoluyla gerçekleşir. Anaerobik şartlarda ise fermantasyon yoluyla olur.
ATP sentezinde yakıt olarak başta glikoz ve trigliseritler kullanılır. Trigliseritlerin bozunumunda gliserol ve yağ asitleri oluşur. Hücre sitozolunda glikoz ve gliserol, glikoliz yoluyla pirüvata dönüştürülürler. Sübstrat fosforilasyonu yoluyla bu aşamada bir miktar ATP pirüvat kinaz ve fosfogliserat kinaz enzimleri tarafından sentezlenir. Pirüvat sonra mitokondride oksitlenmeye devam eder.
Mitokindride pirüvat pirüvat dehidrojenaz aracılığıyla Acetyl-CoA’ya dönüşür, o da Krebs döngüsü ile karbon dioksite kadar oksitlenir. YaÄŸ asitleri de beta-oksidasyonu ile Acetyl-CoA’ya dönüşürler ve Krebs döngüsü’yle metabolize olurlar. Krebs döngüsü’nün her bir deviniminde süksinil-CoA sentetaz tarafından bir ATP dengi GTP, bir de indirgeme gücüne sahip olan NADH sentezlenir. NADH’deki elektronlar elektron taşıma zinciri ile taşınırken ATP sentaz tarafından oksidatif fosforilasyon yoluyla çok miktarda ATP sentezlenir.
Glükozun karbon dioksite oksidasyonuna hücre solunumu denir. Glikozdaki kimyasal enerjinin %40′ı, hücre için daha kullanışlı olan ATP’ye dönüşür.
ATP ayrıca nüklezit difosfat kinaz enzimi aracılığıyla başka nükleozit trifosfatları kullanarak da sentezlenir:
ADP + GTP ATP + GDP
Kas hücrelerinde ATP:guanido-fosfotransferaz tarafında katalizlenen benzer bir reaksiyonda da kreatin fosfat’ın fosfat grubu ADP’ye aktarılarak ATP ve kreatin oluÅŸur.
Bitki hücrelerinde ATP kloroplastlarda gerçekleÅŸen fotosentez yoluyla sentezlenir. Bu ATP’nin bir kısmı sonra trioz ÅŸekerlerinin oluÅŸumu için Calvin döngüsünde kullanılır.

Ä°ÅŸlevi

ATP’nin enerjisi onun ADP’ye dönüşmesine yol açan fosfat-fosfat bağının hidrolizi ile açığa çıkar. Hücre içinde çeÅŸitli enzim, motor protein ve taşıma proteini bu enerjiyi kullanırlar. ATP’nin bozunumu ADP ve inorganik fosfat (Pi) oluÅŸturur, ADP sonra AMP ve Pi olarak ayrıca bozunur. ATP’nin bir diÄŸer bozunum yolu AMP artı pirofosfat (PPi) ÅŸeklindedir.
İlgili Bağlantılar
• Adenozin difosfat (ADP)
• Adenozin monofosfat (AMP)
• Siklik adenozine monofosfat (cAMP)
• ATPaz’lar
• ATP hidrolizi
• Sitrik asit döngüsü (Krebs döngüsü veya TCA döngüsü olarak da bilinir)
• Fosfajen