buzlu.org

Harezmi, Ebu Abdullah bin Musa el Harezmi (Arapça: أبو عبد الله محمد بن موسى الخوارزمي ) Horasan’da doÄŸup BaÄŸdat’ta yaÅŸamış olan ünlü matematik, astronomi ve coÄŸrafya bilginidir. Matematik alanındaki çalışmaları cebirin temelini oluÅŸturmuÅŸtur. Bir dönem bulunduÄŸu Hindistan’da sayıları ifade etmek için harfler ya da heceler yerine basamaklı sayı sisteminin kullanıldığını saptamıştır.

Harezmî’nin bu konuda yazdığı kitabın Algoritmi de numero Indorum adıyla Latince’ye tercüme edilmesi sonucu, sembollerden oluÅŸan bu sistem ve sıfır 12. yüzyılda batı dünyasına sunulmuÅŸtur. Hesab-ül Cebir vel-Mukabele adlı kitabı, matematik tarihinde birinci ve ikinci dereceden denklemlerin sistematik çözümlerinin yer aldığı ilk eserdir. Bu nedenle Harezmî (Diophantus ile birlikte) “cebirin babası” olarak da bilinir. Ä°ngilizce’deki “algebra” ve bunun Türkçe’deki karşılığı olan “cebir” sözcüğü, Harezmî’nin kitabındaki ikinci dereceden denklemleri çözme yöntemlerinden biri olan “el-cebr”den gelmektedir.

Algoritma (Ä°ng. “algorithm”) sözcüğü de Harezmî’nin Latince karşılığı olan “Algoritmi”den türemiÅŸtir ve yine Ä°spanyolca’daki basamak anlamına gelen “guarismo” kelimesi Harezmî’den gelmektedir. Harezmî, Ä°ngilizce’de “al-Khwarizmi”, Farsça’da خوارزمی diye anılır.
Hayatı
Horasan bölgesinde bulunan Harezm Harezm’de temel eÄŸitimimini alan Harezmi, gençlinin ilk yıllarında BaÄŸdat’taki ileri bilim atmosferinin varlığını öğrenir. Ä°lmi konulara doyumsuz denilebilecek seviyedeki bir aÅŸkla baÄŸlı olan Harezmi ilmi konularda çalışma idealini gerçekleÅŸtirmek için BaÄŸdat’a gelir ve yerleÅŸir. Devrinde bilginleri himayesi ile meÅŸhur olan Abbasi halifesi Mem’un Harezmi’deki ilim kabiliyetinden haberdar olunca onu kendisi tarafından Eski Mısır, Mezopotamya, Grek ve Eski Hint medeniyetlerine ait eserlerle zenginleÅŸtirilmiÅŸ BaÄŸdat Saray Kütüphanesi’nin idaresinde görevlendirilir.

Daha sonra da BaÄŸdat Saray Kütüphanesindeki yabancı eserlerin tercümesini yapmak amacıyla kurulan bir tercüme akademisi olan Beyt’ül Hikme’de görevlendirilir. Böylece Harezmi, BaÄŸdat’ta inceleme ve araÅŸtırma yapabilmek için gerekli bütün maddi ve manevi imkanlara kavuÅŸur. Burada hayata ait bütün endiÅŸelerden uzak olarak matematik ve astronomi ile ilgili araÅŸtırmalarına baÅŸlar.
BaÄŸdat bilim atmosferi içerisinde kısa zamanda üne kavuÅŸan Harezmi, Åžam’da bulunan Kasiyun Rasathanesi’nde çalışan bilim heyetinde ve yerkürenin bir derecelik meridyen yayı uzunluÄŸunu ölçmek için Sincar Ovasına giden bilim heyetinde bulunduÄŸu gibi Hint matematiÄŸini incelemek için Afganistan üzerinden Hindistan’a giden bilim heyetine baÅŸkanlık da etmiÅŸtir.
Harezmi’nin latinceye çevrilen eserlerinden olan ve ikinci dereceden bir bilinmeyenli ve iki bilinmeyenli denklem sistemlerinin çözümlerini inceleyen El-Kitab ‘ul Muhtasar fi’l Hesab’il cebri ve ‘l Mukabele adlı eseri ÅŸu cümleyle baÅŸlar :
“Algoritmi şöyle diyor: Rabbimiz ve koruyucumuz olan Allah ‘a hamd ve senalar olsun” Ayrıca bugün bilgisayarın temeli olan 2′lik(binnarry) sayı sistemini 0(sıfırı) bulmuÅŸtur.