buzlu.org

1828 Osmanlı-Rus savaşı sonunda, Edirne’de imzalanan antlaÅŸma (14 Eylül 1829).

Navarin faciasından (1827) sonra baÅŸlayan (Eylül 1828) Osmanlı-Rus savaşı aleyhimizde geliÅŸince, barış isteÄŸi belirdi. Ä°ngiliz ve Fransız elçilerinin teÅŸebbüsleri ve Çarın kayınpederi Prusya kralının gönderdiÄŸi aracının çabalarıyla, bir antlaÅŸma hazırlığına giriÅŸildi. 1829 yılı yazında, Çarlık orduları, Balkanları aÅŸarak, Ä°slimiye ve Yanbolu taraflarını zorlamaya baÅŸladı, doÄŸuda Erzurum’u aldı.

Bu sırada Edirne de düşünce, savaÅŸa son vermek için, Ä°stanbul’daki Prusya elçisi, denizden TekirdaÄŸ’a gitti, Rus generali Dielitsch’e haber göndererek, ateÅŸkes ilanını saÄŸladı, iki tarafın Edirne’de barış esaslarını görüşmelerine karar verildi. Bu arada Edirne’nin doÄŸusunda kalan Rus askerleri çekildiler.

Daha önce, Ä°stanbul’daki Ä°ngiliz ve Fransız elçileri, hükümetlerinden aldıkları talimata dayanarak, Mora’nın (Yunanistan) istiklalini (bağımsızlığını) tanıması hususunda Babıâli’ye verdikleri resmî takrire cevap istediler ve Bebek Köşkü’nde yapılan müzakereler sonucunda, ilgili devletlerin evvelce Londra’da (22 Mart) aldıkları kararları kabul etmek gereÄŸi ortaya çıktı (6 Temmuz).

Bu kararlar, Yunan hükümetinin tam bağımsız bir devlet olması, sınırlarının daha önce verilen mazbatada istenilen ÅŸekilde çizilmesi; Yunan hükümdarlığının, müttefik devletlerde hükümran olan hanedanlardan birine mensup olmayan bir prense asaleten verilmesi, Devlet-i Aliyye ile Yunan devleti arasında barışın korunması, iki tarafça genel af ilanı, Yunanistan’a göç etmek isteyen Rumlara bir yıl süre tanınması vs. gibi hükümleri, dokuz maddede kapsamakta idi.

Askerî harekâta son verilerek, barış müzakerelerine Edirne’de baÅŸlanması kararlaÅŸtırılınca, Babıâli tarafından, Sâdık Efendi birinci Eminbeyzâde Abdülkadir Bey ikinci murahhas tayin edildiler (15 AÄŸustos 1829). Bir ay kadar süren müzakerelerden sonra Edirne’de 16 maddelik bir antlaÅŸma imzalandı. BaÅŸlıca hükümleri ÅŸunlardı:

1. Karada ve denizde çarpışmalara son verilerek, iki devlet arasında, sınırsız bir dostluk kurulacak; bu antlaşmanın     şartlarına aykırı hareket edilmeyecektir.

2. Rusya, BoÄŸdan ülkesini eski sınırlarıyla, Osmanlı Devleti’ne bırakacak, Eflak bölgesinden Dobruca, Silistre,     Ä°shakçı, Pazarcık, Varna, Yanbolu, Aydost, Kırkkilise ve Edirne ile Rumeli’de iÅŸgal ettiÄŸi bütün yerlerden geri     çekilecektir.

3. Prut nehri, eskiden olduÄŸu gibi, BoÄŸdan arazisine bitiÅŸtiÄŸi yerden, Tuna’ya karıştığı yere kadar, iki devlet arasında     sınır olacak, Tuna kollarındaki bütün adalar Rusya’nın tasarrufunda kalacak, bu nehrin saÄŸ kıyısı Osmanlıların     olacak, 10 km.’lik mesafe boÅŸaltılacak, hiçbir tesis yapılmayacak, adalarda Rusya hiçbir bina ve istihkâm     yapmayacak, Tuna nehrinde seyrü sefer, her iki devlet için serbest olacaktır.

4. Gürcistan ve Kafkas tarafındaki birçok eyalet, uzun zamandan beri Rusya hudutları içine girmiÅŸ; 1828′de Ä°ran-    Rusya arasındaki Türkânçay AntlaÅŸması gereÄŸince Revan, Nahçıvan hanlıkları da Rusya’ya geçmiÅŸti. Bu     bakımdan iki devlet arasındaki yeni sınır, Ahıska, Poti, Anapa kaleleri Rusya tarafında; Kars, Bayazıt, Erzurum     bölgeleri Osmanlılarda kalmak üzere düzenlenecektir.

5. Eflak ve BoÄŸdan’a yeni haklar tanınacak, Eflak-BoÄŸdan beyleri, yaÅŸadıkları sürece görevde kalacak, Eflak ve     BoÄŸdan’daki kaleler yıktırılacak, bu iki eyalette Osmanlı askeri bulunmayacaktır.

6. Akkerman AntlaÅŸması gereÄŸince Sırbistan’a tanınmış olan imtiyazlar, yani Sırbistan muhtariyeti, bu antlaÅŸma ile     tekid edilecektir (saÄŸlamlaÅŸtırılacaktır).

7. Rus ticaret gemilerine Boğazlardan geçiş hakkı tanınacak, Rus halkından olanlar, Osmanlı ülkelerinde serbestçe     ticaret yapabileceklerdir.

8. Osmanlı Devleti, Rusya’ya, on taksitte ödenmek üzere, on bir buçuk milyon duka altını tazminat ödeyecektir.

9. Osmanlı Devleti, 6 Temmuz 1827′de Londra’da, Rusya, Ä°ngiltere ve Fransa arasında ve Yunanistan’ın     bağımsızlığıyla ilgili antlaÅŸmaya tam muvafakat bildirecek; 22 Mart 1829′da bu esasa göre düzenlenen protokolü     de kabul edecek; antlaÅŸmanın tasdikinden sonra Rusya, Ä°ngiltere ve Fransa murahhaslarıyla birlikte ve antlaÅŸma     esaslarının uygulanmasını kararlaÅŸtırmak üzere, Osmanlı Devleti tarafından murahhaslar tayin edilecektir.

10. Her iki devlet, savaş sırasında işgal ettikleri topraklarda genel af ilan edecek, harp esirleri de bu antlaşmanın      onaylanmasından sonra, derhal serbest bırakılacaktır.